Shloka 12
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
इमे च ऋतवः प्रोक्ताश्चेतनाचेतनेषु वै / ऋतवो ब्रह्मणः पुत्रा विज्ञेयास्ते ऽभिमानिनः
Transliteration
ime ca ṛtavaḥ proktāścetanācetaneṣu vai / ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste 'bhimāninaḥ
Translation
આ ઋતુઓ ચેતન અને અચેતન સર્વમાં કહેલાં છે; ઋતુઓ બ્રહ્માના પુત્રો છે—તેઓ ‘અભિમાની’ દેવતા તરીકે જાણવાં।
Word by Word
इमेthese
इमे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ऋतवःseasons
ऋतवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
प्रोक्ताःare said/declared
प्रोक्ताः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
चेतन-अचेतनेषुamong sentient and insentient (beings/things)
चेतन-अचेतनेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootचेतन (प्रातिपदिक) + अचेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (चेतनानि च अचेतनानि च)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (indeed)
ऋतवःthe seasons
ऋतवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
विज्ञेयाःshould be known
विज्ञेयाः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle: ‘to be known’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
अभिमानिनःpresiding (deities/agents), self-identifying
अभिमानिनः:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootअभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (possessing presiding pride/identification)