Shloka 113
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
साम्प्रतानागतातीतकालात्मा स प्रजापतिः / पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत
Transliteration
sāmpratānāgatātītakālātmā sa prajāpatiḥ / pañcadhā pravibhaktāṃ tu kālāvasthāṃ nibodhata
Translation
તે પ્રજાપતિ વર્તમાન, આગત અને અતીત—ત્રણે કાળનો આત્મા છે. હવે કાળની પાંચ રીતે વિભક્ત અવસ્થાને જાણો.
Word by Word
साम्प्रत-अनागत-अतीत-कालात्माthe one whose nature is time as present, future, and past
साम्प्रत-अनागत-अतीत-कालात्मा:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootसाम्प्रत + अनागत + अतीत + काल + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); समाहार-द्वन्द्व/समास-समुच्चय (present+future+past as ‘time-self’)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Samanaadhikarana (समानााधिकरण/उपपद-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
पञ्चधाin fivefold manner
पञ्चधा:
Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in five ways)
प्रविभक्ताम्divided/distributed
प्रविभक्ताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + वि + भज् (धातु)
Formकर्मणि-भूतकृदन्त (Past Passive Participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअन्वय/विरोध-अव्यय (particle)
काल-अवस्थाम्the state/condition of time
काल-अवस्थाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद