Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 52
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते
Transliteration
prāṇāpānau samānaśca hyudāno vyāna eva ca / prāṇo 'sya paramātmānaṃ varddhayanparivarttate
Translation
પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન અને વ્યાન—આ બધાં; પ્રાણ જ આમાં પરમાત્મતત્ત્વને વધારતો સતત પ્રવર્તે છે.
Word by Word
प्राणापानौprāṇa and apāna (the two vital airs)
प्राणापानौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + अपान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः
समानःsamāna (vital air)
समानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
उदानःudāna (vital air)
उदानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
व्यानःvyāna (vital air)
व्यानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवonly/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis/only)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
प्राणःprāṇa (vital breath)
प्राणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अस्यof him/of this (being)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
परमात्मानम्the Supreme Self
परमात्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयसमासः
वर्द्धयन्increasing, augmenting
वर्द्धयन्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
परिवर्ततेmoves about/operates/turns
परिवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद