Shloka 10
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
सूत उवाच ब्रह्मशापाभिभूता सा मानुषं समुपस्थिता / आत्मनः शापमोक्षार्थं नियमं सा चकार तु
Transliteration
sūta uvāca brahmaśāpābhibhūtā sā mānuṣaṃ samupasthitā / ātmanaḥ śāpamokṣārthaṃ niyamaṃ sā cakāra tu
Translation
સૂતે કહ્યું—બ્રહ્મશાપથી પીડિત તે (ઉર્વશી) માનવ પાસે આવી; પોતાના શાપમોચન માટે તેણે એક નિયમ (વ્રત) ધારણ કર્યો.
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
ब्रह्म-शाप-अभिभूताoverpowered by Brahmā’s curse
ब्रह्म-शाप-अभिभूता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + अभि-भू (धातु)
Formसमास: (1) ब्रह्म-शाप (षष्ठी-तत्पुरुष: ब्रह्मणः शापः) + (2) अभिभूता (क्त-प्रत्यय, PPP from √भू with prefix अभि- ‘overpowered’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with सा
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
मानुषम्a human (man)
मानुषम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; object with समुपस्थिता (approached)
समुपस्थिताapproached, came near
समुपस्थिता:
क्रिया/कर्ता (Action by subject)
TypeVerb
Rootसम्-उप-स्था (धातु)
Formकृत (past active participle, क्त) from √स्था with prefixes सम्-उप-; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with सा
आत्मनःof herself
आत्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
शाप-मोक्ष-अर्थम्for the sake of release from the curse
शाप-मोक्ष-अर्थम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक) + मोक्ष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमास: शाप-मोक्ष (षष्ठी-तत्पुरुष: शापस्य मोक्षः) + अर्थम् (तत्पुरुष: मोक्षार्थम् ‘for the sake of release’); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative of purpose
नियमम्a vow, observance
नियमम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular (re-emphatic subject)
चकारmade, undertook
चकार:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
तुindeed, however
तु:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; adversative/emphatic particle