Adhyaya 64

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે, ભાર્ગવચરિતમાં ‘ઇક્ષ્વાકુવંશકીર્તન’ નામે ત્રિષષ્ટિતમ અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—વિકુક્ષિના અનુજના નિમિવંશને સાંભળો; જેણે દેવપુર સમાન નગર વસાવ્યું.

Verse 2

जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः

ગૌતમના આશ્રમની નજીક ‘જયંત’ નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાન; જેના વંશમાં નૃપશ્રેષ્ઠ જનક જન્મ્યો હતો.

Verse 3

निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः

હે મહારાજ, ‘નિમિ’ નામે સుధર્માત્મા અને સર્વ પ્રાણીઓથી નમસ્કૃત એવો તે ભૂરિતેજસ્વી ઇક્ષ્વાકુનો પુત્ર હતો.

Verse 4

स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः

વસિષ્ઠના શાપથી તે ‘વિદેહ’ થયો; તેના પુત્ર ‘મિથિ’ નામે જન્મ્યો, જે ત્રણ પર્વોથી જનિત કહેવાય છે.

Verse 5

अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्

અરણ્યમાં મથાતી ધરતીમાંથી મહાયશસ્વી પુરુષ પ્રાદુર્ભૂત થયો; તે ‘મિથિ’ નામે ખ્યાત થયો અને જનનથી ‘જનક’ કહેવાયો।

Verse 6

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः

‘મિથિ’ નામના મહાવીર્યવાનના કારણે તે દેશ ‘મિથિલા’ બન્યો; તે રાજા ‘જનક’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો અને જનકથી ‘ઉદાવસુ’ જન્મ્યો।

Verse 7

उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः

ઉદાવસુથી ધર્માત્મા નન્દિવર્ધન જન્મ્યો; નન્દિવર્ધનથી શૂર અને ધાર્મિક ‘સુકેતુ’ નામનો પુત્ર થયો।

Verse 8

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः

સુકેતુથી પણ ધર્માત્મા મહાબલવાન દેવરાત જન્મ્યો; દેવરાતનો ધર્માત્મા પુત્ર ‘બૃહદુક્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 9

बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः

બૃહદુક્થનો પુત્ર ‘મહાવીર્ય’ પરાક્રમી અને પ્રતિાપવાન હતો; મહાવીર્યનો ધૈર્યવાન પુત્ર ‘સુધૃતિ’ તેનો આત્મજ થયો।

Verse 10

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः

સુધૃતિનો પણ ધર્માત્મા, શત્રુદમન પરંતપ ધૃષ્ટકેતુ થયો. ધૃષ્ટકેતુનો પુત્ર પણ ‘હર્યશ્વ’ નામે વિશ્રુત હતો.

Verse 11

हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः

હર્યશ્વનો પુત્ર મરુ હતો; મરુનો પુત્ર પ્રતિંબક. પ્રતિંબકનો ધર્માત્મા પુત્ર રાજા કીર્ત્તિરથ તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 12

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः

કીર્ત્તિરથનો પુત્ર ‘દેવમીઢ’ તરીકે શ્રુત છે. દેવમીઢનો પુત્ર વિબુધ, અને વિબુધનો પુત્ર મહાધૃતિ હતો.

Verse 13

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः

મહાધૃતિનો પુત્ર પ્રતિાપવાન રાજા કીર્ત્તિરાત થયો. કીર્ત્તિરાતનો વિદ્વાન પુત્ર ‘મહારോമ’ નામે વિશ્રુત હતો.

Verse 14

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः

મહારોમાથી વિખ્યાત સ્વર્ણરોમા જન્મ્યો. સ્વર્ણરોમાનો પુત્ર પણ ‘હ્રસ્વરોમા’ નામે નૃપ થયો.

Verse 15

ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी

હ્રસ્વરોમાન નામે વિદ્વાન જનકનો પુત્ર ‘સરિદ્ધ્વજ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો. તે યશસ્વી રાજા હળ ચલાવતો ત્યારે ધરતી ફાટી સીતાજી પ્રગટ થઈ.

Verse 16

रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी

રામની પવિત્ર પત્ની, સુવ્રતા અને નિયતવ્રતા સાધ્વી મહિધી. વૈશંપાયને કહ્યું—ખેતર ખેડાતું હતું ત્યારે યશસ્વિની સીતાજી કેવી રીતે પ્રગટ થઈ?

Verse 17

किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः

જે ખેતરમાં (સીતા) પ્રગટ થઈ તે ખેતર રાજાએ શા માટે ખેડ્યું? સૂતે કહ્યું—મહાત્માના અશ્વમેધ યજ્ઞમાં અગ્નિક્ષેત્ર ખેડાતું હતું.

Verse 18

विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः

વિધિ મુજબ મહા પ્રયત્નથી ત્યાંથી જ તે (સીતા) પ્રગટ થઈ. અને સીરધ્વજ પછી મિથિલામાં ‘ભાનુમાન’ નામે રાજા જન્મ્યો.

Verse 19

भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्

તેનો ભાઈ કુશધ્વજ હતો; તે કાશીનો અધિપતિ રાજા હતો. તે ભાનુમાનનો પ્રતાપી પુત્ર પ્રદ્યુમ્ન હતો.

Verse 20

मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः

તેનો પુત્ર મુનિ થયો અને તેમાંથી ઊર્જવહ નામે પ્રસિદ્ધ વંશજ થયો. ઊર્જવહથી સનદ્વાજ અને તેનો પુત્ર શકુનિ જન્મ્યો.

Verse 21

स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः

શકુનિનો પુત્ર સ્વાગત હતો અને તેનો પુત્ર સુવર્ચા તરીકે સ્મરાય છે. સુવર્ચાનો વારસ સુતોપ અને તેનો પુત્ર સુશ્રુત થયો.

Verse 22

सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः

સુશ્રુતનો પુત્ર જય, જયનો પુત્ર વિજય. વિજયનો પુત્ર ક્રતુ અને ક્રતુનો પુત્ર સુનય તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 23

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः

સુનયથી વીતહવ્ય, વીતહવ્યનો પુત્ર ધૃતિ થયો. ધૃતિથી બહુલાશ્વ થયો અને બહુલાશ્વનો પુત્ર કૃતિ થયો.

Verse 24

तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत

આ વંશમાં મહાત્મા જનકોનો વંશ સ્થિર રહે છે. આ જ મૈથિલો કહેવાયા; હવે સોમ વિષે પણ જાણો.