Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 55
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव
Transliteration
dhundhurāsāditastatra diśamāśritya paścimām / mukhajenāgninā kruddho lokānudvartayanniva
Translation
ત્યાં ધુન્ધુ પશ્ચિમ દિશાનો આશ્રય લઈને બેઠો. ક્રોધે મુખમાંથી અગ્નિ ઉગાળતો, જાણે લોકોને ઉથલાવી દેતો હોય તેમ હતો.
Word by Word
धुन्धुःDhundhu (the demon)
धुन्धुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootधुन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper name)
आसादितःassailed/pressed
आसादितः:
क्रिया-विशेषण (Predicate participle)
TypeVerb
Rootआ-सम्-दा/सद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘आसादित’ = reached/attacked/pressed
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (Karma/Object of ‘आश्रित्य’)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
आश्रित्यhaving resorted to
आश्रित्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
पश्चिमाम्western
पश्चिमाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘दिशम्’)
मुखजेनborn from the mouth
मुखजेन:
विशेषण (Qualifier of ‘अग्निना’)
TypeAdjective
Rootमुखज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—मुखात् जातः (पञ्चमी-तत्पुरुष)
अग्निनाwith fire
अग्निना:
करण (Instrumental—means)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘धुन्धुः’)
लोकान्the worlds/people
लोकान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
उद्वर्तयन्upturning/disturbing
उद्वर्तयन्:
क्रिया-विशेषण (Participial predicate)
TypeVerb
Rootउद्-वृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उद्वर्तयन्’ = overturning/throwing into upheaval
इवas if
इव:
सम्बन्ध (Comparative particle)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमार्थक निपात (particle of comparison)