Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 33
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
प्राकृते वैकृते चैव गान्धारः स प्रयुज्यते / पदस्यात्ययरूपन्तुसप्तरूपन्तुकौशिकीम्
Transliteration
prākṛte vaikṛte caiva gāndhāraḥ sa prayujyate / padasyātyayarūpantusaptarūpantukauśikīm
Translation
પ્રાકૃત અને વૈકૃત—બન્ને પ્રકારોમાં ગાન્ધારનો પ્રયોગ થાય છે; પદનું ‘અત્યય’ રૂપ અને કૌશિકીનું ‘સપ્ત’ રૂપ કહેવાય છે.
Word by Word
प्राकृतेin the natural (mode)
प्राकृते:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (context: ‘in the natural mode’)
वैकृतेin the modified (mode)
वैकृते:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis)
गान्धारःthe Gāndhāra note
गान्धारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगान्धार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (स्वर-नाम)
सःthat/it
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
प्रयुज्यतेis employed/used
प्रयुज्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) + प्र
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
पदस्यof the step/position
पदस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अत्ययरूपम्a form of transgression/irregularity
अत्ययरूपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअत्यय-रूप (प्रातिपदिक); अत्यय + रूप
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक/विरोधार्थक अव्यय (particle)
सप्तरूपम्the sevenfold form
सप्तरूपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसप्त-रूप (प्रातिपदिक); सप्त + रूप
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (numerical compound)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
कौशिकीम्Kauśikī (name/term)
कौशिकीम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकौशिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (नाम/विशेष-सम्बन्ध)