Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
स्वरस्वरबहुग्रामकाप्रयोष्टनुपत्कला / प्रक्षिप्तमेव कलयाचोपादानारयो भवेत्
Transliteration
svarasvarabahugrāmakāprayoṣṭanupatkalā / prakṣiptameva kalayācopādānārayo bhavet
Translation
સ્વરોના અનેક સમૂહોમાં ‘કાપ્રયોષ્ટનુપત્’ નામની કલા હોય છે. એ કલાથી જ ‘પ્રક્ષિપ્ત’ થાય છે; અને તે ઉપાદાન તથા વિરોધભાવનું કારણ બને છે.
Word by Word
स्वर-स्वर-बहु-ग्रामक-आ-प्रयोष्ट-नुपत्-कलाthe kalā called (technical) involving many ‘grāmaka’-s and successive notes
स्वर-स्वर-बहु-ग्रामक-आ-प्रयोष्ट-नुपत्-कला:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक) + बहु (प्रातिपदिक) + ग्रामक (प्रातिपदिक) + आ + प्रयोष्ट (प्रातिपदिक/technical) + नुपत् (प्रातिपदिक/technical) + कला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समास (technical compound)
प्रक्षिप्तम्inserted/thrown in
प्रक्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र + क्षिप् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed)
कलयाby/with a kalā
कलया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
उपादान-अरयःthe ‘upādāna’-enemies/opponents (technical)
उपादान-अरयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपादान (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष
भवेत्should be/become
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद