Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 22
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
प्रतिष्ठां धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः / एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयः पप्रच्छुः सूतजं प्रति / मानवः स तु सुद्यम्नः स्त्रीभावमगमत्कथम्
Transliteration
pratiṣṭhāṃ dharmarājasya sudyumnasya mahātmanaḥ / etacchrutvā tu ṛṣayaḥ papracchuḥ sūtajaṃ prati / mānavaḥ sa tu sudyamnaḥ strībhāvamagamatkatham
Translation
ધર્મરાજ મહાત્મા સુદ્યુમ્નની પ્રતિષ્ઠાન વિષે સાંભળી ઋષિઓએ સૂતપુત્રને પૂછ્યું—એ માનવ સુદ્યુમ્ન કેવી રીતે સ્ત્રીભાવને પામ્યો?
Word by Word
प्रतिष्ठाम्Pratiṣṭhā (the city)/establishment
प्रतिष्ठाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/accusative), एकवचन
धर्मराजस्यof Dharmarāja
धर्मराजस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्मराज (प्रातिपदिक; धर्म + राज)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/genitive), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मस्य राजा)
सुद्युम्नस्यof Sudyumna
सुद्युम्नस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/genitive), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/genitive), एकवचन; विशेषण; कर्मधारय-समासः (महान् आत्मा यस्य)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/accusative), एकवचन; सर्वनाम
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/absolutive)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ/nominative), बहुवचन
पप्रच्छुःasked
पप्रच्छुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदी
सूतजम्the charioteer’s son (Sūta)
सूतजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूतज (प्रातिपदिक; सूत + ज)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (सूतस्य जः/पुत्रः)
प्रतिtowards/to
प्रति:
Sampradana (सम्प्रदान/goal)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग-निपात; ‘towards/with regard to’
मानवःthe man/human
मानवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ/nominative), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle
सुद्युम्नःSudyumna
सुद्युम्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्त्रीभावम्female state/womanhood
स्त्रीभावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री-भाव (प्रातिपदिक; स्त्री + भाव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्त्रियाः भावः)
अगमत्went/attained
अगमत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी
कथम्how?
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न-क्रियाविशेषण/interrogative adverb