Adhyaya 60

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते तृतीय उपोद्धातपादे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामैकोनषष्टितमोध्यायः // ५९// सूत उवाच ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह / वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં, વાયુપ્રોક્ત તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘વૈવસ્વતોત્પત્તિ’ નામનો એકોણસાઠમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—ચાક્ષુષ મન્વંતર વીતી ગયા પછી દેવતાઓ સાથે મહાન વૈવસ્વતને પૃથ્વીનું રાજ્ય સોંપાયું.

Verse 2

तस्माद्वैवस्वतात्पुत्रा जज्ञिरे दश तत्समाः / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेवच

તે વૈવસ્વતમાંથી સમાન ગુણવાળા દસ પુત્રો જન્મ્યા—ઇક્ષ્વાકુ, નૃગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ પણ.

Verse 3

नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः

નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નાભાગ, દિષ્ટ, કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ નવને ‘માનવ’ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.

Verse 4

ब्रह्मणा तु मनुः पूर्वं चोदितस्तु प्रबोधितम् / यष्टुं प्रजक्रमे कामं हयमेधेन भूपतिः

બ્રહ્માએ પહેલાં પ્રેરિત કરી જાગૃત કરેલા મનુ—તે ભૂપતિ—ઇચ્છાનુસાર અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવા પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 5

अथाकरोत्पुत्रकामः परामिष्टिं प्रजापतिः / मित्रावरुणयोरंशे अनलाहुतिमेव यत्

પછી પુત્રકામનાથી પ્રજાપતિએ પરમ ઇષ્ટિ કરી; જે મિત્ર-વરুণના અંશ માટે અગ્નિમાં આહુતિ અર્પણ કરવી હતી.

Verse 6

तत्र दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता / दिव्यासंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतम्

ત્યાં દિવ્ય વસ્ત્ર ધારણ કરનારિ, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત, દિવ્ય દેહસૌષ્ઠવવાળી ઇલા જન્મી—એવું શ્રુતિમાં સાંભળ્યું છે.

Verse 7

तामिलेत्यथ होवाच मनुर्दण्डधरस्ततः / अनुगच्छस्व भद्रं ते तमिला प्रत्युवाच ह

પછી દંડધારી મનુએ તેણીને ‘ઇલા’ કહી બોલાવ્યો અને કહ્યું—“મારો અનુસરો; તારો કલ્યાણ થાઓ.” ત્યારે તમિલાએ ઉત્તર આપ્યો.

Verse 8

धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् / मित्रावरुणयोरंशे जातास्मि वदतां वर

આ વચન ધર્મયુક્ત છે. પુત્રકામ પ્રજાપતિને ઉદ્દેશીને—વાણીમાં શ્રેષ્ઠ—હું મિત્ર અને વરુણના અંશથી જન્મી છું.

Verse 9

तयोः सकाशं यास्यामि मातो धर्मो हतो वधीत् / एवमुक्त्वा पुनर्देवी तयोरन्तिकमागमत्

“મા, હું તે બંનેના સમીપે જઈશ; ધર્મનો નાશ ન થવો જોઈએ” એમ કહી દેવી ફરીથી તેમના નજીક પહોંચી.

Verse 10

गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् / अंशे ऽस्मिन्युवयोर्जाता देवौ किं करवाणि वाम्

તેમના નજીક જઈ, સુરૂપા સ્ત્રીએ હાથ જોડીને કહ્યું—“હે દેવો, હું તમ બંનેના અંશમાં જન્મી છું; તમારા માટે શું કરું?”

Verse 11

मनुनैवाहमुक्तास्मि अनुगच्छस्व मामिति / तथा तु ब्रुवतीं साध्वीमिडामाश्रित्य तावुभौ

મનુએ મને કહ્યું હતું— ‘મારો અનુસરણ કર.’ એમ બોલતી સાધ્વી ઇડાનો આશ્રય લઈને તે બંને સાથે રહ્યા.

Verse 12

देवौ च मित्रावरुणाविदं वचनमूचतुः / अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयोण दमेन च

ત્યારે દેવ મિત્ર અને વરુણે આ વચન કહ્યું— ‘હે ધર્મજ્ઞે, તારા આ વિનય અને સંયમથી.’

Verse 13

सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वौ वरवर्णिनि / आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं कन्ये प्रयास्यसि

હે સુશ્રોણિ, હે શ્રેષ્ઠવર્ણિની! તારા સત્યથી અમે બંને પ્રસન્ન છીએ. હે મહાભાગ્ય કન્યા, અમારા દ્વારા તું ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 14

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु पूजितः / जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर्वंशविवर्द्धनः

તે ‘સુદ્યુમ્ન’ નામે વિખ્યાત થશે, ત્રણે લોકમાં પૂજિત થશે; જગતને પ્રિય, ધર્મશીલ અને મનુના વંશને વધારનાર થશે.

Verse 15

मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्प्रभुः / सा तु देवी वरं लब्ध्वा निवृत्ता पितरं प्रति

તે માનવ સુદ્યુમ્ન, જે પ્રભુ હતો, સ્ત્રીભાવને પ્રાપ્ત થયો. અને તે દેવી વર મેળવી પોતાના પિતાની તરફ પરત ફરી.

Verse 16

बुधेनोत्तरमासाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता / सोमपुत्राद्बुधाच्चास्यामैलो जज्ञे पुरूखाः

બુધ પાસે ઉત્તર દિશામાં પહોંચી તે સંયોગ માટે આમંત્રિત થઈ. સોમપુત્ર બુધથી તેના ગર્ભમાં ‘ઐલ’ પુરૂરવા જન્મ્યો.

Verse 17

बुधात्सा जनयित्वा तु सुद्युम्नत्वं पुनर्गताः / सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

બુધથી પુત્રને જન્મ આપીને તે ફરી સુદ્યુમ્નત્વને પ્રાપ્ત થઈ. સુદ્યુમ્નના ત્રણ પરમધાર્મિક વારસો થયા.

Verse 18

उत्कलश्च गयश्चैव विनतश्च तथैव च / उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनतस्यापि पश्चिमम्

ઉત્કલ, ગય અને વિનત—આ ત્રણેય. ઉત્કલનું રાજ્ય ‘ઉત્કલ’ કહેવાયું અને વિનતનું રાજ્ય પશ્ચિમ દેશમાં હતું.

Verse 19

दिक्पूर्वा तस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी / प्रविष्टेतु मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरम्

તે રાજર્ષિ ગયની પૂર્વ દિશામાં ‘ગયા’ નગરી હતી. અને જ્યારે તે મનુમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે પ્રજાઓની સૃષ્ટિ કરીને દિવાકર (સૂર્ય)ને સ્થાપિત કર્યો.

Verse 20

दशधा तदधात्क्षत्त्रमकरोत्पृथिवीमिमाम् / इक्ष्वाकुरेव दायादो भागं दशममाप्तवान्

તેણે આ પૃથ્વી પર ક્ષત્રશાસનને દસ ભાગમાં વહેંચ્યું. અને ઇક્ષ્વાકુનો જ વંશજ દસમો ભાગ પ્રાપ્ત કરી શક્યો.

Verse 21

कन्याभावत्तु सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् / वसिष्ठवचनाच्चासीत्प्रतिष्ठाने महाद्युतिः

કન્યાભાવને કારણે સુદ્યુમ્નને કોઈ ભાગ મળ્યો નહિ; વસિષ્ઠના વચનથી તે પ્રતિષ્ઠાનમાં મહાતેજસ્વી બની સ્થિર થયો.

Verse 22

प्रतिष्ठां धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः / एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयः पप्रच्छुः सूतजं प्रति / मानवः स तु सुद्यम्नः स्त्रीभावमगमत्कथम्

ધર્મરાજ મહાત્મા સુદ્યુમ્નની પ્રતિષ્ઠાન વિષે સાંભળી ઋષિઓએ સૂતપુત્રને પૂછ્યું—એ માનવ સુદ્યુમ્ન કેવી રીતે સ્ત્રીભાવને પામ્યો?

Verse 23

सूत उवाच पुरा महेश्वरं द्रष्टुं कुमारास्सनकादयः / इलावृतं समाजग्मुर्ददृशुर्वृषभध्वजम्

સૂત બોલ્યા—પૂર્વકાળે સનકાદિ કુમારો મહેશ્વરના દર્શન માટે ઇલાવૃતમાં ગયા અને વૃષભધ્વજ શિવને જોયા.

Verse 24

उमया रममाणं तं विलोक्य पिहितेस्थले / प्रतिजग्मुस्ततः सर्वे व्रीडिताभूच्छिवाप्यथ

ઉમასთან રમતા શિવને તે ગુપ્ત સ્થાને જોઈ તેઓ બધા પાછા ફર્યા; ત્યારે શિવ પણ લજ્જિત થયો.

Verse 25

प्रोवाच वचनं देवी प्रियहेतोः प्रियं प्रिया / इमं ममाश्रमं देव यः पुमान्सं प्रवेक्ष्यति

પ્રિય હેતુથી પ્રિય વચન બોલતી દેવી બોલી—હે દેવ! જે કોઈ પુરુષ મારા આ આશ્રમમાં પ્રવેશ કરશે…

Verse 26

भविष्यति ध्रुवं नारी स तुल्याप्सरसां शुभा / तत्र सर्वाणि भूतानि पिशाचाः पशवश्च ये

તે સ્ત્રી નિશ્ચિત જ શુભ થશે, અપ્સરાઓ સમાન રૂપવતી. ત્યાં જે સર્વ ભૂતો, પિશાચો અને પશુઓ છે, તે બધા હાજર રહેશે.

Verse 27

स्त्रीभूताः सहरुद्रेण क्रोडन्त्यप्सरसो यथा / उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः

રુદ્ર સાથે તેઓ સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને અપ્સરાઓની જેમ ક્રીડા કરવા લાગ્યા. તે રાજા શિકાર માટે ગયો અને ઉમાવનમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 28

पिशाचैः सह भूतैस्तु रुद्रे स्त्रीभावमास्थिते / तस्मात्सराजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान्पुनः / महादेवप्रसादाच्च मानवत्वमवाप्तवान्

રુદ્ર સ્ત્રીભાવમાં સ્થિત હતા ત્યારે ભૂતો અને પિશાચો સાથે હોવાથી, તે કારણે રાજા સુદ્યુમ્ને ફરી સ્ત્રીભાવ મેળવ્યો; અને મહાદેવના પ્રસાદથી પુનઃ માનવત્વ પણ પ્રાપ્ત કર્યું.