Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Vamśānukramaṇikā: Varuṇa–Kali Descendants and the Naiṛta Grahas
Genealogical Catalogue
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokta madhyamabhāge tṛtīya upāddhātapāde 'ṣṭapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 58// bṛhaspatiruvāca ṛṣayastveva muktāstu paraṃ harṣamupāgatāḥ / paraṃ śuśrūṣayā bhūyaḥ papracchustadanantaram
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપાદ્ધાતપાદમાં અષ્ટપંચાશત્તમ અધ્યાય (58) પૂર્ણ થયો. બૃહસ્પતિએ કહ્યું—ઋષિઓ મુક્ત થઈ પરમ હર્ષને પામ્યા અને વધુ સાંભળવાની તીવ્ર ઇચ્છાથી ત્યારબાદ ફરી પ્રશ્ન કરવા લાગ્યા.
Word by Word
इतिthus
इति:
Vakya-parisamapti (वाक्यपरिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महत् पुराणम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक; प्रोक्त = क्त-कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुष: वायुना प्रोक्तम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (महापुराणे विशेषण)
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम + भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (मध्यमः भागः), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक विशेषण, पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पादे विशेषण)
उपाद्धातपादेin the Upāddhāta pāda (sub-division)
उपाद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपाद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: उपाद्धातस्य पादः), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अष्टपञ्चशत्तमःfifty-eighth
अष्टपञ्चशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्ट + पञ्चाशत् + तम (प्रातिपदिक)
Formद्विगु/संख्यासमासाधारित क्रमवाचक (58th), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (अध्यायः विशेषण)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक निपात (emphatic particle: just/indeed)
मुक्ताःfreed
मुक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘released/freed’
तुand/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
परम्great, supreme
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (हर्षम् विशेषयति)
हर्षम्joy
हर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उपागताःattained, reached
उपागताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + गम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि—‘having attained/come to’
परम्great
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (शुश्रूषाम् विशेषयति)
शुश्रूषयाwith eagerness to listen/service
शुश्रूषया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
भूयःagain, further
भूयः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: again/further)
पप्रच्छुःasked
पप्रच्छुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + प्रच्छ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अनन्तरम्thereafter
अनन्तरम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—‘after that/thereafter’