Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 26
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे
Transliteration
tatraiva cāvasankṛcchrātprasthitānyatra vā tataḥ / kiyatā caiva kālena saṃpūrṇo 'bhūdapāṃnidhiḥ / kena vāpi prakāreṇa brahmannetadvadasva me
Translation
શું તેઓ ત્યાં જ કષ્ટપૂર્વક રહ્યા, કે ત્યાંથી અન્યત્ર પ્રસ્થાન કર્યું? અને કેટલા સમયમાં જલનિધિ (સમુદ્ર) ફરી પૂર્ણ થયો? હે બ્રહ્મન, કયા પ્રકારે આ બન્યું તે મને કહો।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle of emphasis)
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/coordination conjunction)
अवसन्they dwelt/stayed
अवसन्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
कृच्छ्रात्with difficulty; from hardship
कृच्छ्रात्:
अपादान (Apādāna/Ablative source-cause)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), पञ्चमी विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन (singular); अव्ययीभावार्थे—'कृच्छ्रात्' = कठिनतया/with difficulty
प्रस्थितान्those who had departed
प्रस्थितान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootप्र-स्था (धातु) + प्रस्थित (कृदन्त)
Formक्त (past passive participle/कृत्), पुल्लिङ्ग (masc), द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), बहुवचन (plural); विशेषण (qualifying)
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक/locative adverb)
वाor
वा:
सम्बन्ध (Sambandha/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्प/alternative particle)
ततःthen; from there
ततः:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (तस्मात्-प्रभव/ablative adverb: thereafter/from there)
कियताby how much; how long (by what amount)
कियता:
करण (Karaṇa/Instrument—measure)
TypeAdjective
Rootकियत् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (masc/neut), तृतीया विभक्ति (3rd/करण), एकवचन (singular); प्रमाणवाचक (measure)
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/emphasis)
कालेनby time; in (so much) time
कालेन:
करण (Karaṇa/Instrument—time as measure)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), तृतीया विभक्ति (3rd/करण), एकवचन (singular)
संपूर्णःfull; complete
संपूर्णः:
कर्ता (Karta/Subject complement)
TypeAdjective
Rootसम्-पूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (singular); विशेषण (qualifying)
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
अपाम्of waters
अपाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (fem), षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), बहुवचन (plural)
निधिःtreasure; reservoir
निधिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिधि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (singular)
केनby what; by whom
केन:
करण (Karaṇa/Instrument—means)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (masc/neut), तृतीया विभक्ति (3rd/करण), एकवचन (singular); प्रश्नवाचक (interrogative)
वाor
वा:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्प/particle)
अपिalso; even
अपि:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (सम्भावना/समुच्चय—also/even)
प्रकारेणby what manner; how
प्रकारेण:
करण (Karaṇa/Instrument—manner)
TypeNoun
Rootप्रकार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), तृतीया विभक्ति (3rd/करण), एकवचन (singular)
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), सम्बोधन विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन (singular)
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन (singular); सर्वनाम (pronoun)
वदस्वtell; speak
वदस्व:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular)
मेto me; for me
मे:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी एकवचन (genitive/dative singular) रूप; अत्र चतुर्थी (सम्प्रदान) अधिकम्—'to me'