Shloka 48
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
अनित्यो ऽयं सदा देहःसपदश्चातिचञ्चलाः / संसारश्चातिनिस्सारस्तत्कथं विश्वसेद्बुधः
Transliteration
anityo 'yaṃ sadā dehaḥsapadaścāticañcalāḥ / saṃsāraścātinissārastatkathaṃ viśvasedbudhaḥ
Translation
આ દેહ સદૈવ અનિત્ય છે અને પગલાં અત્યંત ચંચળ છે; સંસાર પણ અતિ નિસ્સાર છે—તો બુદ્ધિમાન કેવી રીતે વિશ્વાસ રાખે?
Word by Word
अनित्यःimpermanent
अनित्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनित्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन; (देहः इति विशेषणम्)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
देहःbody
देहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सपदःsudden, momentary
सपदः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसपद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘sudden/instant’ (देहः इति विशेषणम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
अतिvery, exceedingly
अति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय (उपसर्गवत्/अतिशयार्थक)
चञ्चलाःunstable, fickle
चञ्चलाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचञ्चल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; (implicit plural referent: अवस्थाः/गतयः etc.; as transmitted)
संसारःworldly existence
संसारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
अतिvery
अति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय (अतिशयार्थक)
निःसारःessenceless, hollow
निःसारः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिःसार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन; (संसारः इति विशेषणम्)
तत्therefore
तत्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् (निपात-प्रयोगः ‘तत्’ = ‘तस्मात्/तदनन्तरम्’), here ‘therefore/then’
कथम्how
कथम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रश्न/आश्चर्य)
विश्वसेत्should trust
विश्वसेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + श्वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), तृतीयपुरुष एकवचन, परस्मैपदम्
बुधःa wise person
बुधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन