Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 22
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्
Transliteration
vinā tāṃ duḥkhito 'tyarthaṃ citayāmāsa naikadhā / aho kaṣṭamaputro 'hamasminvaṃśe dhruvaṃ tu yat
Translation
તેના વિના તે અત્યંત દુઃખિત થઈ વારંવાર વિચારવા લાગ્યો—“અહો, કેટલું કષ્ટ! આ વંશમાં હું નિશ્ચયે અપુત્ર છું.”
Word by Word
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वियोगार्थक उपसर्गसदृश (preposition/adverb)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
अत्यर्थम्excessively, very much
अत्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree)
चितयामासpondered, reflected
चितयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त्/चित् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातु: चिन्त् (to think)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय; 'नैकधा' इत्यत्र समासपूर्वक
एकधाin one way
एकधा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएकधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in one way)
अहोalas!, oh!
अहो:
Sambodhana/Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मय/शोकसूचक निपात (interjection)
कष्टम्misfortune, hardship
कष्टम्:
Viśeṣaṇa-bhāva (भाव/उद्गार)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (exclamatory)
अपुत्रःsonless
अपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम
वंशेlineage, dynasty
वंशे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुवम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (certainly)
तुbut, indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)
यत्that which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)