Shloka 58
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अयोध्यायामभिवसन्प्रशशासाखिलां भुवम् / भार्याभ्यां समुपेताभ्यां रूपशीलगुणादिभिः
Transliteration
ayodhyāyāmabhivasanpraśaśāsākhilāṃ bhuvam / bhāryābhyāṃ samupetābhyāṃ rūpaśīlaguṇādibhiḥ
Translation
અયોધ્યામાં નિવાસ કરીને તેણે સમગ્ર ધરતીનું શાસન કર્યું. રૂપ, શીલ અને ગુણાદિથી સમૃદ્ધ એવી પોતાની બે રાણીઓ સાથે તે વિરાજમાન હતો.
Word by Word
अयोध्यायाम्in Ayodhyā
अयोध्यायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
अभिवसन्residing
अभिवसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि+√वस् (धातु)
Formशतृ (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘dwelling/residing’
प्रशशासruled/governed
प्रशशास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+√शास् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; √शास् with उपसर्ग प्र
अखिलाम्entire
अखिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; qualifies भुवम्
भुवम्earth
भुवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभुव्/भू (प्रातिपदिक: भुवन/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
भार्याभ्याम्with (his) two wives
भार्याभ्याम्:
Sahakāraka (सहकारक) / Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), द्विवचन
समुपेताभ्याम्accompanied/endowed
समुपेताभ्याम्:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeAdjective
Rootसम्+उप+√इ (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle) used adjectivally; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; agrees with भार्याभ्याम्; ‘endowed/attended’
रूप-शील-गुण-आदिभिःwith beauty, character, virtues, etc.
रूप-शील-गुण-आदिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (enumerative) with आदि; ‘by beauty, conduct, virtues, etc.’