Shloka 44
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
उवाच शृण्वतां राज्ञां शनैर्मृद्वक्षरं वचः / वसिष्ठ उवाच कुशलं ननु ते राजन्वाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
Transliteration
uvāca śṛṇvatāṃ rājñāṃ śanairmṛdvakṣaraṃ vacaḥ / vasiṣṭha uvāca kuśalaṃ nanu te rājanvāhyeṣvābhyantareṣu ca
Translation
સાંભળતા રાજાઓ વચ્ચે વસિષ્ઠે ધીમે ધીમે મૃદુ અક્ષરોમાં કહ્યું—“હે રાજન, બહાર અને અંદર બંને રીતે કુશળ તો છે ને?”
Word by Word
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शृण्वताम्of (those) listening
शृण्वताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त: शतृ-प्रत्यय (present participle) ‘शृण्वत्’; षष्ठी (genitive) बहुवचन; ‘of those listening’
राज्ञाम्of the kings
राज्ञाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
शनैःslowly, gently
शनैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मृदु-अक्षरम्soft-syllabled, gentle
मृदु-अक्षरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (मृदूनि अक्षराणि यस्मिन्)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुशलम्well-being
कुशलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (well-being)
ननुsurely?/indeed
ननु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formनिपात; प्रश्न/निश्चयार्थ (interrogative-emphatic particle)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (genitive) एकवचन (your)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
बाह्येषुin external (affairs)
बाह्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (in external matters)
आभ्यन्तरेषुin internal (affairs)
आभ्यन्तरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (in internal matters)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)