Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 85
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्
Transliteration
iti tadvacanaṃ śrutvā mātā tava manasvinī / virarāma mṛtestāṃ tu muniḥ svāśramamānayat / tataḥ sā sarvaduḥkhāni niyamya tvanmukhāṃbujam
Translation
આ વચન સાંભળી તારી ધીરમતી માતા મૃત્યુના નિશ્ચયથી વિરત થઈ; પછી મુનિએ તેને પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયો. ત્યારબાદ તેણે સર્વ દુઃખોને સંયમમાં રાખી તારા કમલમુખ પર મન સ્થિર કર્યું।
Word by Word
इतिthus
इति:
Prakarana (प्रकरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उक्त्यर्थक (quotative particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया
माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
मनस्विनीstrong-minded
मनस्विनी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
विररामdesisted/stopped
विरराम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मृतेःfrom death (i.e., from dying)
मृतेः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootमृत्यु/मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (adversative/emphatic particle)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्व-आश्रमम्to his own hermitage
स्व-आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आनयत्brought
आनयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √नी (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
सर्व-दुःखानिall sorrows
सर्व-दुःखानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
नियम्यhaving restrained/controlled
नियम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + √यम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया; (restraining/controlling)
त्वत्-मुख-अम्बुजम्your lotus-face
त्वत्-मुख-अम्बुजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (मुखाम्बुज = 'lotus-face')