Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara
Devotional Hymn and Boon to the Bhargava
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४२// वसिष्ठ उवाच एवं सुस्निग्धचित्तेषु तेषु तिष्ठत्सु भूपते / भवान्युत्संगतो रामः समुत्थाय कृताजलिः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite dvicatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 42// vasiṣṭha uvāca evaṃ susnigdhacitteṣu teṣu tiṣṭhatsu bhūpate / bhavānyutsaṃgato rāmaḥ samutthāya kṛtājaliḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં… બિયાલીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે રાજન, તેઓ સૌ સ્નિગ્ધચિત્તે ત્યાં ઊભા હતા ત્યારે, ભવાનીની ગોદમાંથી રામ ઊભો થયો અને હાથ જોડીને નમ્યો.
Word by Word
इतिthus
इति:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसमाप्तिसूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the Śrī-Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय ‘auspicious Brahmāṇḍa’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (प्रातिपदिक/कृत)
Formतत्पुरुष (कर्तृ-सम्बन्ध) ‘spoken by Vāyu’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifies mahāpurāṇe)
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (qualifies pāde)
उपोद्घात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्घात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्घात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भार्गव-चरितेin the Bhārgava narrative
भार्गव-चरिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक/कृत)
Formतत्पुरुष ‘deeds of Bhārgava’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
द्वि-चत्वारिंशत्तमःthe forty-second
द्वि-चत्वारिंशत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + तम (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numeral compound) + तमप्रत्यय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifies adhyāyaḥ)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
सु-स्निग्ध-चित्तेषुamong (them) whose minds were very affectionate
सु-स्निग्ध-चित्तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + स्निग्ध (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय ‘very-affectionate-minded’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (qualifies teṣu)
तेषुamong them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, बहुवचन; सर्वनाम
तिष्ठत्सुwhile (they) were standing
तिष्ठत्सु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु)
Formशतृ (Present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘while (they) were standing’
भूपतेO king
भूपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
भवानी-उत्सङ्गतः(having come) from Bhavānī’s lap
भवानी-उत्सङ्गतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभवानी (प्रातिपदिक) + उत्सङ्ग (प्रातिपदिक) + त (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ‘from Bhavānī’s lap’; क्त/त-प्रत्ययान्त (PPP-like adjectival), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifies rāmaḥ)
रामःRāma
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund), ‘having risen’; अव्यय
कृत-अञ्जलिःwith hands joined in reverence
कृत-अञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु, क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ‘one who has made añjali’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifies rāmaḥ)