Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 39
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः / स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः
Transliteration
ālakṣya lakṣyaṃ nṛpakarṇayugmaṃ cakartta cūḍāmaṇihartukāmaḥ / sa kṛttakarṇo nṛpatirmahātmā vinirjitāśeṣajagatpravīraḥ
Translation
લક્ષ્ય નિશ્ચિત કરીને તેણે રાજાના બંને કાનને નિશાન બનાવ્યા અને ચૂડામણિ હરણ કરવાની ઇચ્છાથી તેમને કાપી નાખ્યા. કાન કપાઈ ગયા છતાં, સમસ્ત જગતના વીરોને જીતનાર તે મહાત્મા નૃપતિ (અડગ રહ્યો).
Word by Word
आलक्ष्यhaving observed/aimed at
आलक्ष्य:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootआ + लक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
लक्ष्यम्the target
लक्ष्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नृप-कर्ण-युग्मम्the king’s pair of ears
नृप-कर्ण-युग्मम्:
कर्म (Karma/Object; target-apposition)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (नृपस्य कर्णयोः युग्मम्)
चकर्तcut off, did (i.e., severed)
चकर्त:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चूडामणि-हर्तु-कामःdesiring to seize the crest-jewel
चूडामणि-हर्तु-कामः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootचूडामणि (प्रातिपदिक) + हर्तृ (हृ-धातु, तृच्; कृदन्त-प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (हर्तुं कामः) with object चूडामणि
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृत्त-कर्णःone whose ears were cut off
कृत्त-कर्णः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootकृत्त (कृदन्त; कृद्/कृत्? here from कृन्त्/कृत् in sense 'cut', kta) + कर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (कृत्तौ कर्णौ यस्य)
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विनिर्जित-अशेष-जगत्-प्रवीरःhero who had conquered the entire world
विनिर्जित-अशेष-जगत्-प्रवीरः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविनिर्जित (वि+नि+जि-धातु, क्त; कृदन्त) + अशेष (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक) + प्रवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (विनिर्जितम् अशेषं जगत् येन सः)