Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 44
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः / प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
Transliteration
ānāgate bhṛgau māturduḥkhenāhaṃ prakopitaḥ / pratijñāṃ kṛtavāndeva sātvayanmātaraṃsvakām
Translation
ભૃગુ આવતાં પહેલાં જ માતાના દુઃખથી હું ક્રોધિત થયો. હે દેવ, માતાને સાંત્વના આપતાં આપતાં મેં એક પ્રતિજ્ઞા લીધી.
Word by Word
आनागतेwhen (Bhrigu) had not yet arrived
आनागते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative circumstance)
TypeAdjective
Rootआ + न + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्यय; ‘when (he) had not yet come’
भृगौin/at (the time of) Bhrigu
भृगौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (वेदिक/पुराण-प्रयोगे ‘भृगौ’ = ‘भृगौ (भृगौ/भृगौ)’ for locative singular)
मातुःof (my) mother
मातुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
दुःखेनby/with sorrow
दुःखेन:
हेतु/करण (Cause/Instrumental)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
प्रकोपितःangered; provoked
प्रकोपितः:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootप्र + कुप् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः प्र-
प्रतिज्ञाम्a vow; promise
प्रतिज्ञाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृतवान्made; undertook
कृतवान्:
क्रिया (finite-sense periphrastic)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्यय (perfect participle/agentive past), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
सान्त्वयन्consoling
सान्त्वयन्:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootसान्त्वय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वकाम्(who had) her own desire; as she wished
स्वकाम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्व + काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः स्वस्य कामः यस्याः सा (षष्ठी-तत्पुरुष; ‘having her own wish’)