Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वोयुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऽष्टाविंशतितमो ऽध्यायः // २८// वसिष्ठ उवाच जमदग्निस्ततो भूयस्तमुवाच रुषान्वितः / ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यं पुरुषेण विजानता

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યભાગ, તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદનો અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા— ત્યારબાદ ક્રોધયુક્ત જમદગ્નિએ ફરી તેને કહ્યું: જાણતા પુરુષે બ્રહ્મસ્વનું અપહરણ કરવું નહીં।

Verse 2

प्रसह्य गां मे हरतो पापमाप्स्यसि दुर्मते / आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति

દુર્મતે! મારી ગાયને બળપૂર્વક લઈ જશો તો તું પાપ પામશે; હું જાણું છું, તારો આયુષ્ય ક્ષીણ થયો છે— જો તું આ ન અટકાવશે તો।

Verse 3

बलादिच्छसि यन्नेतुं तन्न शक्यं कथञ्चन / स्वयं वा यदि सायुच्येद्विनशिष्यति पार्थिवः

તું બળથી લઈ જવા ઇચ્છે છે તે ક્યારેય શક્ય નથી; અને રાજા પોતે પણ તેમાં જોડાય તો તે પાર્થીવ નાશ પામશે.

Verse 4

दानं विनापहरणं ब्राह्मणानां तपस्विनाम् / शतायुषोर्ऽजुनादन्यः को न्विच्छति जिजीविषुः

તપસ્વી બ્રાહ્મણોનું દાન આપ્યા વિના અપહરણ કરવું યોગ્ય નથી. શતાયુષી અર્જુન સિવાય જીવવા ઇચ્છનાર કોણ એવું કરશે?

Verse 5

इत्युक्तस्तेन संक्रुद्धः स मन्त्रीकालचोदितः / बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः

એવું સાંભળતાં જ તે મંત્રી, કાળની પ્રેરણાથી, ક્રોધિત થયો. તેણે તે ગાયને મજબૂત પાશોથી બાંધીને બળપૂર્વક ખેંચી લઈ ગયો.

Verse 6

जमदग्निरथ क्रोधाद्भाविकर्मप्रचोदितः / रुरोध तं यथाशक्ति विकर्षन्तं पायस्विनीम्

ત્યારે જમદગ્નિ પણ ક્રોધથી, ભાવિ કર્મની પ્રેરણાથી, દૂધાળ ગાયને ખેંચતા તેને યથાશક્તિ રોકવા લાગ્યો.

Verse 7

जीवन्न प्रतिमोक्ष्यामि गामेनामित्यमर्षितः / जग्राह सुदृढं कण्ठे वाहुभ्यां तां महामुनिः

મહામુનિ રોષે ભરાઈ બોલ્યા—“હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી આ ગાયને છોડું નહીં।” અને તેમણે બંને બાહુઓથી તેના કણ્ઠને અત્યંત દૃઢપણે પકડી લીધો.

Verse 8

ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तो ऽतिनिर्घृणः / उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान्

પછી ક્રોધથી ઘેરાયેલો, અત્યંત નિર્દય ચંદ્રગુપ્તે પોતાના સૈનિકોને આદેશ આપ્યો—“આને બહાર હાંકી કાઢો.”

Verse 9

अप्रधृष्यतमं लोके तमृषिं राजकिङ्कराः / भर्त्राज्ञया प्रसह्यैनं परिवव्रुः समन्ततः

લોકમાં અપરાજેય એવા ઋષિને રાજકિંકરોએ. સ્વામીની આજ્ઞાથી બળપૂર્વક ચારે તરફથી ઘેરી લીધો॥

Verse 10

दण्डैः कशाभिर्लकुडैर्विनिघ्नन्तश्च मुष्टिभिः / ते समुत्सारयन् धेनोः सुदूरतरमन्तिकात्

દંડ, ચાબુક, લાકુડાં અને મુક્કાઓથી મારતા મારતા. ધેનુની નજીકથી તેને બહુ દૂર હાંકી કાઢ્યો॥

Verse 11

स तथा हन्यमोनो ऽपि व्यथितःक्षमयान्वितः / न चुक्रोधाक्रोधनत्वं सतो हि परमं धनम्

એ રીતે માર ખાતો હોવા છતાં, વ્યથિત છતાં, ક્ષમાથી યુક્ત રહ્યો. તે ક્રોધિત ન થયો; કારણ કે સજ્જનનું પરમ ધન અક્રોધ છે॥

Verse 12

स च शक्तः स्वतपसा संहर्त्तुमपि रक्षितुम् / जगत्सर्वं क्षयं तस्य चिन्तयन्न प्रचुक्रुधे

સ્વતપથી તે સમર્થ હતો—જગતનો સંહાર પણ કરી શકે અને રક્ષા પણ. છતાં તેમના વિનાશનો વિચાર કરતાં પણ તે ક્રોધિત ન થયો॥

Verse 13

सपूर्वं क्रोधनो ऽत्यर्थं मातुरर्थे प्रसादितः / रामेणाभूत्ततो नित्यं शान्त एव महातपाः

એ મહાતપસ્વી પહેલાં અત્યંત ક્રોધી હતો; માતાના હિત માટે રામે તેને પ્રસન્ન કર્યો. ત્યારથી તે સદા શાંત જ રહ્યો॥

Verse 14

स हन्यमानः सुभृशं चूर्णिताङ्गास्थिवन्धनः / निपपात महातेजा धरण्यां गतचेतनः

સખત માર પડવાને કારણે, જેના અંગો અને હાડકાંના સાંધા કચડાઈ ગયા હતા, તે મહાતેજસ્વી ઋષિ બેભાન થઈને પૃથ્વી પર ઢળી પડ્યા.

Verse 15

तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः / किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात्

તે મુનિના પડી જવા પર, તે દુરાત્મા રાજા શંકાશીલ થયો અને તેણે સેવકોને બળપૂર્વક ગાયને લઈ આવવાનો તુરંત આદેશ આપ્યો.

Verse 16

ततः सवत्सां ता धेनुं बद्ध्वा पाशैर्दृढैर्नृपः / कशाभिरभिहन्यन्त चकृषुश्च निनीषया

ત્યારબાદ વાછરડા સહિત તે ગાયને મજબૂત દોરડાઓથી બાંધીને, ચાબુકથી મારતા મારતા, તેને લઈ જવાની ઈચ્છાથી તેઓ ખેંચવા લાગ્યા.

Verse 17

आकृष्यमाणा बहुभिः कशाभिर्लगुडैरपि / हन्यमाना भृशं तैश्च चुक्रुधे च पयस्विनी

ઘણા લોકો દ્વારા ખેંચાતી અને ચાબુક તેમજ લાકડીઓથી સખત માર ખાતી તે દૂઝણી ગાય ક્રોધે ભરાઈ.

Verse 18

व्यथितातिकशापातैः क्रोधेन महातान्विता / आकृष्य पाशान् सुदृढान् कृत्वात्मानममोचयत्

ચાબુકના અતિશય મારથી પીડાયેલી અને મહાન ક્રોધથી વ્યાકુળ થયેલી તે ગાયે, મજબૂત પાશને ખેંચીને તોડી નાખ્યા અને પોતાને મુક્ત કરી.

Verse 19

विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः / हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा

તે પાશબંધનમાંથી મુક્ત થઈ, સર્વ તરફથી બળોથી ઘેરાયેલી હોવા છતાં, હુંકાર કરતી ક્રોધે સર્વત્ર ધસી પડી।

Verse 20

विषाणखुरपुच्छाग्रैरभिहत्य समन्ततः / राजमन्त्रिबलं सर्वं व्यद्रावयदमर्षिता

તે શિંગ, ખુર અને પૂંછડીના અગ્રથી ચારે તરફ પ્રહાર કરીને, ક્રોધે રાજા-મંત્રીની સમગ્ર સેનાને વિખેરી નાખી।

Verse 21

विद्राव्य किङ्करान्सर्वांस्तरसैव पयस्विनी / पश्यतां सर्वभूतानां गगनं प्रत्यपद्यत

પયસ્વિનીએ સર્વ કિંકરોને ઝડપથી હાંકી કાઢ્યા અને સર્વ પ્રાણીઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે આકાશ તરફ ગઇ।

Verse 22

ततस्ते भग्नसंकल्पाः संभग्नक्षतविग्रहाः / प्रसह्य बद्ध्वा तद्वत्सं जग्मुरेवातिनिर्घृणाः

પછી તેમના સંકલ્પ તૂટી ગયા અને શરીર ઘાયલ-ભંગ થયા; છતાં તે નિર્દયોએ બળપૂર્વક તે વાછરડાને બાંધીને લઈ ગયા।

Verse 23

पयस्विनीं विना वत्सं गृहीत्वा किङ्करैः सह / स पापस्तरसा राज्ञः सन्निधिं समुपागमत्

પયસ્વિનીને છોડીને, વાછરડાને કિંકરો સાથે પકડી, તે પાપી ઝડપથી રાજાના સન્નિધિએ પહોંચી ગયો।

Verse 24

गत्वा समीपं नृपतेः प्रणम्यास्मै प्रशंसकृत् / तद्व्रत्तान्तमशेषेण व्याचचक्षे ससाध्वसः

તે રાજાના સમીપ જઈ પ્રણામ કરીને, સ્તુતિ કરતાં, તે સમગ્ર વૃત્તાંત ભયসহિત વિસ્તારે કહી સંભળાવ્યો।