Shloka 56
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
Transliteration
athāśramaṃ tatsurarājasadmanikāśamāsīdbhṛgupuṅgavasya / vibhūtibhedairavicintyarupamananyasādhyaṃ surabhiprabhāvāt
Translation
ત્યારે ભૃગુપુંગવનો તે આશ્રમ દેવરાજ ઇન્દ્રના સદન સમાન હતો. વિવિધ વિભૂતિભેદોથી તેનું રૂપ અચિંત્ય હતું, અને દિવ્ય સુરભિ-પ્રભાવથી તે અનન્ય, અન્યથી અસાધ્ય હતો.
Word by Word
अथthen/now
अथ:
सम्बन्ध/प्रकरणसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (indeclinable particle: then/now)
आश्रमम्hermitage/āśrama
आश्रमम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन (accusative singular)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (agreeing with आश्रमम्)
सुरराजसद्मनिकाशम्resembling the palace of the king of gods
सुरराजसद्मनिकाशम्:
विशेषण (Qualifier of आश्रमम्)
TypeAdjective
Rootसुर-राज-सद्म-निकाश (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (सुरराजस्य सद्म) + तत्पुरुषः (सद्मनः निकाशः = सद्मसदृशः)
आसीत्was/existed
आसीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भृगुपुङ्गवस्यof the foremost Bhṛgu (sage)
भृगुपुङ्गवस्य:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootभृगु-पुङ्गव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगूणां पुंगवः)
विभूतिभेदैःby varieties of splendors
विभूतिभेदैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootविभूति-भेद (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (instrumental), बहुवचन; समासः—षष्ठी/तत्पुरुषः (विभूतेः भेदाः)
अविचिन्त्यरूपम्of inconceivable form
अविचिन्त्यरूपम्:
विशेषण (Qualifier of आश्रमम्)
TypeAdjective
Rootअ-वि-चिन्त्य (कृदन्त) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'चिन्त्य' = √चिन्त् (धातु) से ल्यप्/यत्-प्रत्ययान्त विशेषण (gerundive: to be thought) + नञ्; कर्मधारयः (अविचिन्त्यं रूपं यस्य/यत्)
अनन्यसाध्यम्not achievable by anyone else
अनन्यसाध्यम्:
विशेषण (Qualifier of आश्रमम्)
TypeAdjective
Rootअ-नन्य-साध्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—नञ्-तत्पुरुषः (न अन्येन साध्यम्)
सुरभिप्रभावात्due to the power of Surabhi
सुरभिप्रभावात्:
अपादान (Apādāna/Source-cause)
TypeNoun
Rootसुरभि-प्रभाव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (ablative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सुरभ्याः प्रभावः)