Shloka 43
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
Transliteration
āśramaṃ puṇyaśīlasya jamadagnermahātmanaḥ / tato nivṛtya sainyāni dūre 'vasthāpya pārthivaḥ
Translation
પુણ્યશીલ મહાત્મા જમદગ્નિનો આશ્રમ જોઈ, પછી રાજાએ પાછા ફરી પોતાની સેનાને દૂર રાખી।
Word by Word
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पुण्य-शीलस्यof the pious-natured
पुण्य-शीलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; कर्मधारय—पुण्यं शीलं यस्य (of the virtuous-natured)
जमदग्नेःof Jamadagni
जमदग्नेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying Jamadagni)
ततःthen / from there
ततः:
Desha-Kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अपादान/क्रमसूचक (from there/then)
निवृत्यhaving withdrawn/turned back
निवृत्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootनि-वृत् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having turned back/withdrawn)
सैन्यानिthe troops
सैन्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
दूरेfar away
दूरे:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे सप्तमी-रूपेण क्रियाविशेषण (adverbial locative: at a distance)
अवस्थाप्यhaving stationed
अवस्थाप्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootअव-स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), causative sense implied by context (having stationed/placed)
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन