Shloka 28
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता
Transliteration
tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrāturanveṣaṇe rataḥ / prayato naśyati kṣipraṃ tanna kāryaṃ vijānatā
Translation
ત્યાંથી તે ભાઈ ભાઈની શોધમાં જ રત રહ્યો. પ્રયત્ન કર્યે પણ તે ઝડપથી નાશ પામે; જાણકારએ એવું કાર્ય ન કરવું.
Word by Word
ततःthereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable adverb); अर्थे: तस्मात्/ततः = ‘thereafter, from that (time)’
प्रभृतिfrom then on
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable); ‘from (that point) onward’
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle) emphatic
भ्राताthe brother
भ्राता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृपद
भ्रातुःof (his) brother
भ्रातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध
अन्वेषणेin the search
अन्वेषणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्वेषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विषय/अधिकरण
रतःengaged (in)
रतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रम् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘engaged/attached’; भ्राता इति विशेषण
प्रयतःstriving
प्रयतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रयत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √यत् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘striving, intent’; भ्राता इति विशेषण
नश्यतिperishes/is ruined
नश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverbial use) ‘quickly’
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’; अत्र ‘तत् कार्यम्’ इति निर्देश
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
कार्यम्a thing to be done
कार्यम्:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (predicate nominative), एकवचन; ‘to be done/fit to be done’
विजानताby one who knows
विजानता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त ‘knowing’; करण/हेतु-भावे ‘by one who knows’