Adhyaya 16
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala-nirdeśa (Gifts in Śrāddha and Their Fruits)
આ અધ્યાયમાં બૃહસ્પતિ શ્રાદ્ધ-કલ્પનો ઉપદેશ આગળ વધારી દાનને તારક સાધન અને સ્વર્ગમાર્ગના સુખનું કારણ કહે છે. શ્રાદ્ધકાળે બ્રાહ્મણો/તપસ્વીઓને અન્ન, સવ્યંજન, યજ્ઞોપવીત, કમંડલુ, પાદુકા/ઉપાનહ, તાલવૃંત પંખો, છત્ર, શય્યા-ભોજનসহ આશ્રય, વસ્ત્ર, રત્ન અને વાહન વગેરે દાનના ફળો વર્ણવાય છે—સૂર્ય-ચંદ્ર સમ તેજવાળા દિવ્ય વિમાનો, અપ્સરાસંગ, દીર્ઘાયુ, ઐશ્વર્ય, સૌંદર્ય, સુગંધિ-પુષ્પસમૃદ્ધિ, ઉત્તમ યાન અને સ્વર્ગમાં માન. દાનપ્રકાર, ગ્રહીતાસંદર્ભ અને ફળચિત્રોની જોડાણ અહીં દર્શાવવામાં આવી છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्राह्मणपरीक्षा नाम पञ्चदशो ऽध्यायः // १५// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च / तारणं सर्वभूतानां स्वर्गमार्गसुखावहम्
આ રીતે શ્રી બ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદના શ્રાદ્ધકલ્પમાં ‘બ્રાહ્મણપરીક્ષા’ નામે પંદરમો અધ્યાય. બૃહસ્પતિએ કહ્યું—હવે આગળ હું દાનો અને તેમના ફળો કહું છું; જે સર્વભૂતોનું તારણ કરે અને સ્વર્ગમાર્ગનું સુખ આપે છે.
Verse 2
लोके श्रेष्ठतम् सर्वमात्मनश्चैव यत्प्रियम् / सर्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाज्ञयार्थिना
લોકમાં જે સર્વોત્તમ છે અને જે પોતાને પ્રિય છે, તે બધું પિતૃઓને દાનરૂપે અર્પણ કરવું જોઈએ—જે તેમની આજ્ઞા અને પ્રસન્નતા ઇચ્છે તેવું કરે.
Verse 3
जांबूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् / दिव्याप्सरोभिः संपूर्णमन्नदो लभते ऽक्षयम्
જાંબૂનદ સોનાથી બનેલું, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી દિવ્ય વિમાન—દિવ્ય અપ્સરાઓથી પરિપૂર્ણ; અન્નદાન કરનાર એવો અક્ષય ફળ પામે છે.
Verse 4
सव्यञ्जनं तु यो दद्यादहतं श्राद्धकर्मणि / आयुः प्राकाश्यमैश्वर्यं रूपं च लभते शुभम्
શ્રાદ્ધકર્મમાં વ્યંજનসহ તાજું (અહત) અન્ન જે દાન કરે છે, તે આયુષ્ય, યશનો પ્રકાશ, ઐશ્વર્ય અને શુભ રૂપ પામે છે.
Verse 5
यज्ञोपवीतं यो दद्याच्छ्राद्धकाले तु यज्ञवित् / पावनं सर्व विप्राणां ब्रह्मदानस्य तत्फलम्
યજ્ઞવિદ્ શ્રાદ્ધકાળે યજ્ઞોપવીત દાન કરે તો તે સર્વ વિપ્રોને પાવન કરે છે; આ બ્રહ્મદાનનું ફળ છે.
Verse 6
प्लुतं विप्रेषु यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमडलुम् / मधुक्षीराज्यदधिभिर्दातारमुपतिष्ठते
જે શ્રાદ્ધકાળે બ્રાહ્મણોને પ્લુત (ઉત્તમ) કમંડલુ દાન આપે છે, તેને મધ, દૂધ, ઘી અને દહીં સહિતનું ફળ મળી દાતા પાસે ઉપસ્થિત થાય છે।
Verse 7
चक्राविद्धं च यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमण्डलुम् / धेनुं सलभते दिव्यां पयोदां सुखदो हिनीम्
જે શ્રાદ્ધકાળે ચક્રાવિદ્ધ (ચક્રચિહ્નિત) કમંડલુ દાન આપે છે, તે દિવ્ય, પયોદા (દૂધ આપનારી), સુખદાયી અને ઉત્તમ ધેનુ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 8
तूलपूर्णे च यो दद्यात्पादुके श्राद्धकर्मणि / शोभनं लभते यानं पादयोः सुखमेधते
જે શ્રાદ્ધકર્મમાં રૂઈથી ભરેલી પાદુકા દાન આપે છે, તે શોભન વાહન મેળવે છે અને તેના પગનું સુખ વધે છે।
Verse 9
व्यचनं तालवृन्तं च दत्त्वा विप्राय सत्कृतम् / प्राप्नुयात्सर्वपुष्पाणि सुगन्धीनि मृदूनि च
વಿಪ્રને સન્માનપૂર્વક વ્યજન (પંખો) અને તાળવૃંત દાન કરવાથી, સુગંધિત અને કોમળ સર્વ પુષ્પો પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 10
श्राद्धे ह्युपानहौ दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः सदा बुधः / दिव्यं स लभते यानं वाजियुक्तं नवं तथा
શ્રાદ્ધમાં બ્રાહ્મણોને ઉપાનહૌ (પાદત્રાણ) દાન કરનાર બુદ્ધિમાન સદા દિવ્ય, નવું અને ઘોડાઓથી યુક્ત વાહન મેળવે છે।
Verse 11
श्राद्धे छत्रं तु यो दद्यात्पुष्पमालान्वितं तथा / प्रासादो ह्युत्तमो भूत्वा गच्छन्तमनुगच्छति
જે શ્રાદ્ધમાં પુષ્પમાળા સહિત છત્ર દાન કરે છે, તેને ઉત્તમ પ્રાસાદ સમાન પુણ્યફળ અનુસરે છે।
Verse 12
शरणं रत्नसंपूर्णं सशय्याभोजनं बुधः / श्राद्धे दत्त्वा यतिभ्यस्तु नाकपृष्ठे महीयते
બુદ્ધિમાન પુરુષ શ્રાદ્ધમાં યતિઓને રત્નસંપન્ન આશ્રય, શય્યા અને ભોજન દાન કરે તો સ્વર્ગમાં મહિમાવાન થાય છે।
Verse 13
सुक्तावैदूर्यवासांसि रत्नानि विविधानि च / वाहनानि च दिव्यानि प्रयुतान्यर्बुदानि च
તે મોતી-વૈદૂર્યજડિત વસ્ત્રો, વિવિધ રત્નો, દિવ્ય વાહનો અને અપરિમિત (પ્રયુત-અર્બુદ) વૈભવ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 14
सुमहद्व्योमगं पुण्यं सर्वकामसमन्वितम् / चन्द्रसूर्यनिभं दिव्यं विमानं लभते ऽक्षयम्
તે અતિ વિશાળ, આકાશગામી, પુણ્યમય, સર્વકામસમન્વિત, ચંદ્ર-સૂર્ય સમ તેજસ્વી દિવ્ય અને અક્ષય વિમાન પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 15
अप्सरोभिः परिवृतं कामगं सुमनोजवम् / वसेत्स तु विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः
અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલો, ઇચ્છાનુસાર ગમન કરનાર, મન સમ વેગવાળો—તે વિમાનના અગ્રભાગે વસે છે અને સર્વત્ર સ્તુતિ પામે છે।
Verse 16
दिव्यैःपुष्पैश्चितश्चाहुर्दानानां परमं बुधाः / सुश्लक्ष्मानि सुवर्णानि श्राद्धे पात्राणि दापयेत्
વિદ્વાનો કહે છે કે દિવ્ય પુષ્પોથી શોભિત દાન દાનોમાં પરમ છે. શ્રાદ્ધમાં સુમસૃણ અને તેજસ્વી સુવર્ણ પાત્રો દાન કરાવાં જોઈએ.
Verse 17
रसास्तमुपतिष्ठन्ति भक्ष्यं सौभाग्यमेव च / तिलानिक्षूंस्तथा श्राद्धे द्विजेभ्यः संप्रयच्छति
તેને રસ, ભક્ષ્ય અને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. શ્રાદ્ધમાં તે દ્વિજોને તલ અને ઇક્ષુ (ઉખડ) વગેરે શ્રદ્ધાથી અર્પે છે.
Verse 18
मित्राणि लभते लोके स्त्रीषु सौभाग्यमेव च / यः पात्रं तैजसं दद्यान्मनोज्ञ श्राद्धभोजनैः
તે લોકમાં મિત્રો મેળવે છે અને સ્ત્રીઓમાં પણ સૌભાગ્ય પામે છે. જે મનોહર શ્રાદ્ધભોજન સાથે તેજસ્વી પાત્ર દાન કરે છે.
Verse 19
पात्रं भवति कामाना रूपस्य च धनस्य च / राजतं काञ्चनं वापि यो दद्याच्छ्राद्धकर्मणि
તે ઇચ્છાઓ, રૂપ અને ધનનો પાત્ર બને છે. જે શ્રાદ્ધકર્મમાં ચાંદી કે સોનું દાન કરે છે.
Verse 20
दानात्तु लभते कामान्प्राकाश्यं धनमेव च / धेनुं श्राद्धे तु यो दद्याद्गृष्टिं कुम्भापदोहनीम्
દાનથી તે ઇચ્છાઓ, કીર્તિનો પ્રકાશ અને ધન મેળવે છે. જે શ્રાદ્ધમાં કુંભમાં દોહી શકાય તેવી દૂધાળ ધેનુ દાન કરે છે.
Verse 21
गावस्तमुपतिष्ठन्ति नरं पुष्टिस्तथैव च / दद्याद्यः शिशिरे चाग्निं बहुकाष्ठं प्रयत्नतः
જે મનુષ્ય શિશિર ઋતુમાં પ્રયત્નપૂર્વક બહુ કાષ્ઠ સાથે અગ્નિદાન કરે છે, તેની ગાયો સેવા કરે છે અને તેને પુષ્ટિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 22
कायाग्निदीप्तिं प्राकाश्यं सौभाग्यं तभते नरः / इन्धनानि तु यो दद्या द्द्विजेभ्यः शिशिरागमे
શિશિરના આગમને જે દ્વિજોને ઇંધણ દાન કરે છે, તે મનુષ્ય દેહાગ્નિની દીપ્તિ, તેજ, પ્રકાશ અને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 23
नित्यं जयति संग्रामे श्रिया जुष्टस्तु जायते / सुरभीणि च माल्यानि गन्धवन्ति तथैव च
તે સદા યુદ્ધમાં વિજયી થાય છે, શ્રીલક્ષ્મીના અનુગ્રહથી સમૃદ્ધ બની જન્મે છે; અને સુગંધિત પુષ્પમાળાઓ તથા મનોહર સુવાસ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 24
पूजयित्वा तु पात्रेभ्यः श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत् / गन्धमाल्यं महात्मानं सुखानि विविधानि च
શ્રાદ્ધમાં યોગ્ય પાત્રોનું પૂજન કરીને સન્માનપૂર્વક તેમને સુગંધ, પુષ્પમાળા, મહાત્માઓને યોગ્ય દાન અને વિવિધ સુખદ વસ્તુઓ આપવી જોઈએ.
Verse 25
दातारमुपतिष्ठन्ति युवत्यश्च पतिव्रताः / शयनासनयानानि भूमयो वाहनानि च
દાતાને પતિવ્રતા યુવતીઓ નજીક રહે છે; તેને શય્યા, આસન, યાન, ભૂમિ અને વાહનો પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 26
श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यादश्वमेधफलं लभेत् / श्राद्धकाले गुणवति विप्रे वै समुपस्थिते
શ્રાદ્ધમાં જે આ દાનો આપે છે તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે; ખાસ કરીને શ્રાદ્ધકાળે ગુણવાન બ્રાહ્મણ ઉપસ્થિત હોય ત્યારે.
Verse 27
इष्टद्रव्यं च यो दद्यात्स्मृतिं मेधां च विन्दति / सर्पिःपूर्णानि पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत्
જે ઇષ્ટ દ્રવ્ય દાન કરે છે તે સ્મૃતિ અને મેધા પામે છે. શ્રાદ્ધમાં ઘીથી ભરેલા પાત્રો સન્માનપૂર્વક દાન કરાવવાં જોઈએ.
Verse 28
कुम्भोपदोहगृष्टीनां बह्वीनां फलमश्नुते / श्राद्धे यथेप्सितं दत्त्वा पुण्डरीकफलं लभेत्
તે અનેક કુંભ જેટલું દૂધ આપતી ગાયોનું દાન કર્યાનું ફળ ભોગવે છે. શ્રાદ્ધમાં ઇચ્છિત પ્રમાણે દાન કરીને પુણ્ડરીકનું ફળ પામે છે.
Verse 29
वनं पुष्पफलोपेतं दत्त्वा गोसवमश्नुते / कूपारामतडागानि क्षेत्रगोष्ठगृहाणि च
ફૂલ-ફળથી યુક્ત વનનું દાન કરવાથી તે ગોસવ યજ્ઞનું ફળ ભોગવે છે. તેમજ કૂવો, બગીચો, તળાવ, ખેતર, ગોશાળા અને ઘર વગેરે (દાનથી પણ પુણ્ય થાય).
Verse 30
दत्त्वा मोदन्ति ते स्वर्गे नित्यमाचन्द्रतारकम् / स्वास्तीर्णं शयनं दत्त्वा श्राद्धेरत्नविभूषितम्
આવા દાન આપીને તેઓ સ્વર્ગમાં ચંદ્ર-તારાઓ રહે ત્યાં સુધી સદા આનંદિત રહે છે. શ્રાદ્ધમાં રત્નોથી શોભિત, સારી રીતે પાથરેલી શય્યા દાન કરવાથી પણ એવો જ ફળ મળે છે.
Verse 31
पितरस्तस्य तुष्यन्ति स्वर्गलोकं समशनुते / अस्मिंल्लोके च संपन्नं स्यन्दनं च सुवाहनैः
તેના પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે; તે સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. આ લોકમાં પણ તે સમૃદ્ધ બને છે અને ઉત્તમ વાહનોવાળો રથ મેળવે છે.
Verse 32
अष्टाभिः पूज्यते चात्र धनधान्यैश्च वर्द्धते / पर्णकौशेयपट्टोर्णे तथा प्रावारकंबलौ
અહીં તે આઠ રીતે પૂજાય છે અને ધન-ધાન્યથી વૃદ્ધિ પામે છે. પર્ણવસ્ત્ર, કૌશેય, પટ્ટ, ઊન તેમજ પ્રાવાર અને કમ્બળ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 33
अजिनं काञ्चनं पट्टं प्रवेणीं मृगलोमकम् / दद्यादेतानि विप्राणां भोजयित्वा यथाविधि
અજિન, કાંસ્યન (સુવર્ણ), પટ્ટવસ્ત્ર, પ્રવેણી અને મૃગલોમ—વિધિપૂર્વક વિપ્રોને ભોજન કરાવી આ દાન આપવું જોઈએ.
Verse 34
प्राप्नोति श्रद्धधानस्तु वाजपेयफलं नरः / बहुभार्याः सुरूपाश्च पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः
શ્રદ્ધાવાન પુરુષ વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે—તેને અનેક પત્નીઓ, સુરૂપ પુત્રો તથા ભૃત્ય અને કિંકર (અનુચર) મળે છે.
Verse 35
वशे तिष्ठन्ति भूतानि लोके चास्मिन्निरामयम् / कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलं गहनं तथा
પ્રાણીઓ તેના વશમાં રહે છે અને આ લોકમાં પણ તે નિરામય (રોગમુક્ત) રહે છે. તેને કૌશેય, ક્ષૌમ, કાર્પાસ, દુકૂલ અને ગહન જેવા ઉત્તમ વસ્ત્રો મળે છે.
Verse 36
श्राद्धे चैतानि यो दद्यात्कामानाप्नोत्यनुत्तमान् / अलक्ष्मीं नाशयन्त्येते तमः सूर्योदयो यथा
શ્રાદ્ધમાં જે આ દાન આપે છે તે ઉત્તમ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; જેમ સૂર્યોદય અંધકાર નાશ કરે તેમ આ દાન અલક્ષ્મીનો નાશ કરે છે.
Verse 37
भ्राजते य विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः / वासो हि सर्वदैवत्ये सर्वदेवैरभिष्टुतम्
જેમ નક્ષત્રોમાં ચંદ્રમા વિમાનના અગ્રભાગે તેજસ્વી લાગે છે, તેમ સર્વદૈવત્ય કર્મમાં વસ્ત્ર સર્વ દેવોથી સ્તુત થઈ શોભે છે.
Verse 38
वस्त्राभावे क्रिया नास्ति य५दानतपांसि च / तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले तु नित्यशः
વસ્ત્ર વિના કોઈ ક્રિયા નથી—યજ્ઞ, દાન, તપ પણ નહીં; તેથી શ્રાદ્ધકાળે નિત્ય વસ્ત્રદાન કરવું જોઈએ.
Verse 39
तानि सर्वाण्यवाप्नोति श्राद्धे दत्त्वा तु मानवः / नित्यश्राद्धे तु यो दद्यात्प्रयतस्तत्परायणः
શ્રાદ્ધમાં દાન આપીને મનુષ્ય તે બધાં ફળો પ્રાપ્ત કરે છે; અને જે નિત્યશ્રાદ્ધમાં પ્રયત્નપૂર્વક તત્પર રહે છે, તેણે પણ દાન કરવું જોઈએ.
Verse 40
सर्वकामानवाप्नोति राज्यं स्वगे तथव च / सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते
તે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે, સ્વર્ગમાં રાજ્ય પણ; અને સર્વકામસમૃદ્ધ યજ્ઞનું ફળ ભોગવે છે.
Verse 41
भक्ष्यजातं तु सुकृतं स्वस्तिकाद्यं सशर्करम् / कृसर मधुसर्पिश्च पयः पायसमेव च
સુવિધાથી બનાવેલ ભક્ષ્યવર્ગ, સ્વસ્તિકાદિ મંગલ આહાર, ખાંડসহ; કૃસર, મધુ-ઘી, દૂધ અને પાયસ પણ।
Verse 42
स्निग्धप्रायाश्च यो दद्यादग्निष्टोमफलं लभेत् / दधिगव्यमसंसृष्टं भक्ष्यान्नानाविधांस्तथा
જે ઘી વગેરે સ્નિગ્ધ પદાર્થો વધુ આપી દાન કરે, તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે; તેમજ મિશ્રણ વિના દહીં, ગૌદુગ્ધજન્ય શુદ્ધ દ્રવ્યો અને નાનાવિધ ભક્ષ્ય-અન્ન પણ।
Verse 43
दत्त्वा न शोचते श्राद्धे वर्षासु च मघासु च / घृतेन भोजयेद्विप्रान्घृतं भूमौ समुत्सृजोत्
શ્રાદ્ધમાં, વર્ષાકાળમાં અને મઘા નક્ષત્ર સમયે દાન આપવાથી મનુષ્ય શોક કરતો નથી; ઘીથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે અને ઘીને ભૂમિ પર અર્પણ/ત્યાગ કરે।
Verse 44
छायायां हस्तिनश्चैव दत्त्वा श्राद्धेन शोचते / ओदनं पायसं सर्पिर्मधुमूलफलानि च
છાયામાં અને હાથીને (દાન) આપીને પણ શ્રાદ્ધના કારણે મનુષ્ય શોક કરે છે; તેથી ઓદન, પાયસ, ઘી, મધ, મૂળ અને ફળો અર્પણ કરવાં।
Verse 45
भक्ष्यांश्च विविधान्दत्त्वा परत्रेह च मोदते / शर्कराक्षीरसंयुक्ताः पृथुका नित्यमक्षयाः
વિવિધ ભક્ષ્યો દાન કરીને મનુષ્ય ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં આનંદ પામે છે; ખાંડ અને દૂધથી યુક્ત પૃથુકા સદા અક્ષય ફળ આપે છે।
Verse 46
स्यात्तु संवत्सरं प्रीतिः शाकैर्मांसरसेन च / सक्तुलाजास्तथापूपाः कुल्माषा व्यञ्जनैः सह
શાક, માંસરસ સાથે તથા સક્તુ, લાજા, અપુપ અને કુલ્માષ વગેરે વ્યંજનો સહીત અર્પણ કરવાથી વર્ષભર પ્રીતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 47
सर्पिःस्निग्धानि सर्वाणि दध्ना संस्कृत्य भोजयेत् / श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात्पद्मं स लभते निधिम्
ઘીથી સ્નિગ્ધ કરેલા સર્વ પદાર્થોને દહીંથી સંસ્કારીને ભોજન કરાવવું; શ્રાદ્ધમાં જે આ દાન આપે તે પદ્મ-નિધિ મેળવે છે.
Verse 48
नवसस्यानियो दद्याच्छ्राद्धे सत्कृत्य यत्नतः / सर्वभोगानवाप्नोति पूज्यते च दिवं गतः
શ્રાદ્ધમાં નવા અન્નને સન્માનપૂર્વક અને પ્રયત્નથી દાન કરનાર સર્વ ભોગો પામે છે અને સ્વર્ગે જઈ પૂજાય છે.
Verse 49
भक्ष्यभोज्यानि पेयानि चोष्यलेङ्यवराणि च / भोजनाग्रासनं दत्त्वा अतिथिभ्यः कृताञ्जलिः
ભક્ષ્ય, ભોજ્ય, પેય તથા ચોષ્ય-લેહ્ય વગેરે ઉત્તમ પદાર્થો અને ભોજનનો પ્રથમ ગ્રાસ અતિથિઓને આપી, હાથ જોડીને વિનમ્ર રહેવું.
Verse 50
सर्वयज्ञक्रतूनां हि फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् / क्षिप्रमत्युष्णमक्लिष्टं दद्यादन्नं बुभुक्षते
તે સર્વ યજ્ઞ-ક્રતુઓનું અનુત્તમ ફળ પામે છે; ભૂખ્યા વ્યક્તિને તરત, અતિ ગરમ ન હોય એવું, કષ્ટ ન થાય તેમ અન્ન આપવું.
Verse 51
सव्यञ्जनं तथा स्निग्धं भक्त्या सत्कृत्य यत्नतः / तरुणादित्यसंकाशं विमानं हंसवाहनम्
જે ભક્તિપૂર્વક યત્નથી સવ્યંજન અને સ્નિગ્ધ અન્નનું સન્માન કરીને દાન કરે છે, તે તરુણ સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હંસવાહન વિમાન પામે છે.
Verse 52
अन्नदो लभते नित्यं कन्याकोटीस्तथैव च / अन्नदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चित्तु विद्यते
અન્નદાન કરનાર નિત્યે કન્યાકોટિનું ફળ પામે છે; અન્નદાનથી પરે બીજું કોઈ દાન નથી.
Verse 53
अन्नाद्भूतानि जायन्ते जीवन्ति प्रभवन्ति च / जीवदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चन विद्यते
અન્નથી જ પ્રાણીઓ જન્મે છે, જીવે છે અને વધે છે; જીવદાનથી પરે બીજું દાન નથી.
Verse 54
अन्नाल्लोकाः प्रतिष्ठन्ति लोकदानस्य तत्फलम् / अन्नं प्रजापतिः साक्षात्ते न सर्वमिदं ततम्
અન્નથી જ લોકો સ્થિર છે—આ લોકદાનનું ફળ છે; અન્ન સాక్షાત્ પ્રજાપતિ છે, તેનાથી જ આ સર્વ વ્યાપ્ત છે.
Verse 55
तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति / यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा
અતએવ અન્ન સમાન દાન ન ભૂતકાળમાં થયું છે ન ભવિષ્યમાં થશે; ધરતી પરનાં રત્નો, વાહનો અને સ્ત્રીઓ પણ હોય તોય.
Verse 56
क्षिप्रं प्राप्नोति तत्सर्वं पितृभक्तस्तु यो नरः / प्रतिश्रयं च यो दद्यादतिथिब्यः कृताञ्जलिः
જે મનુષ્ય પિતૃભક્ત છે તે બધું જ શીઘ્ર પ્રાપ્ત કરે છે; અને જે હાથ જોડીને અતિથિઓને આશ્રય આપે છે।
Verse 57
देवास्तं संप्रतीच्छन्ति दिव्यातिथ्यैः सहस्रशः / सर्वाण्येतानि यो दद्यात्पृथिव्यामेकराड्भवेत्
દેવતાઓ તેને હજારો દિવ્ય અતિથ્ય સાથે સ્વીકારે છે; જે આ બધું દાન કરે તે પૃથ્વી પર એકછત્ર રાજા બને।
Verse 58
त्रिभिर्द्वाभ्यामथैकेन दानेन तु सुखी भदेत् / दानानि परमो धर्मः सद्भिः सत्कृत्य पूजितः
ત્રણ, બે અથવા એક દાનથી પણ મનુષ્ય સુખી બને; દાન પરમ ધર્મ છે, જેને સજ્જનો સન્માનથી પૂજે છે।
Verse 59
त्रैलोक्यस्या धिपत्यं हि दानेनैव ध्रुवं स्थितम् / अराजा लभते राज्यमधनश्चोत्तमं धनम् / क्षीणायुर्लभते चायुः पितृभक्तः सदा नरः
ત્રિલોકનું અધિપત્ય દાનથી જ નિશ્ચિત સ્થિર છે; અরাজા રાજ્ય પામે, નિર્ધન ઉત્તમ ધન પામે; ક્ષીણ આયુષ્યવાળો આયુષ્ય પામે—પિતૃભક્ત નર સદા।
Frequently Asked Questions
A śrāddha-kalpa dāna-phala index: specific gifts offered during śrāddha are paired with explicitly described outcomes (longevity, prosperity, vehicles/vimānas, heavenly honors).
Bṛhaspati speaks, presenting dāna as ‘tāraṇa’ (a means of deliverance/support) and as a source of svarga-mārga sukha, i.e., pleasurable and elevated post-mortem trajectories.
No; the sampled content is ritual-prescriptive and motivational, focusing on śrāddha offerings and their rewards rather than vamsha lists, bhuvana-kośa measurements, or Lalitopakhyana vidyā/yantra narratives.