Shloka 143
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
नियोजयति क्षेत्रज्ञं तेभ्योयोगेन योगवित् / तस्य नास्ति गतिः स्थानं व्यक्ताव्यक्ते च सर्वशः / न सन्नासन्न सदसन्नैव किञ्चिदवस्थितः
Transliteration
niyojayati kṣetrajñaṃ tebhyoyogena yogavit / tasya nāsti gatiḥ sthānaṃ vyaktāvyakte ca sarvaśaḥ / na sannāsanna sadasannaiva kiñcidavasthitaḥ
Translation
યોગવિદ યોગ દ્વારા તે તત્ત્વોમાં ક્ષેત્રજ્ઞને નિયોજિત કરે છે. તેને વ્યક્ત-અવ્યક્ત સર્વત્ર ન ગતિ છે ન સ્થાન. તે ન સત્ છે ન અસત્; સત્-અસત્ પણ નથી—કોઈ અવસ્થામાં સ્થિત નથી.
Word by Word
नियोजयतिappoints/engages
नियोजयति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-युज् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
क्षेत्रज्ञम्the knower of the field (self)
क्षेत्रज्ञम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक) [क्षेत्र+ज्ञ]
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative), एकवचन (singular)
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं (masc/neut), पञ्चमी विभक्ति (ablative), बहुवचन (plural)
योगेनby/through yoga
योगेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (instrumental), एकवचन (singular)
योगवित्the knower of yoga
योगवित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोगविद् (प्रातिपदिक) [योग+विद्]
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं (masc/neut), षष्ठी विभक्ति (genitive), एकवचन (singular)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
गतिःmovement/going
गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), एकवचन (singular)
व्यक्तेin the manifest
व्यक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
अव्यक्तेin the unmanifest
अव्यक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सर्वशःin every way/entirely
सर्वशः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकार/सर्वथा-अर्थे
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
सन्being/existent
सन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असन्non-being/non-existent
असन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle) नकार-प्रत्ययेन निषेध; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सत्being/real
सत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
असत्non-being/unreal
असत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle) नकार-प्रत्ययेन निषेध; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
एवindeed/just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (particle), अवधारणार्थक (emphatic/restrictive)
किञ्चित्anything/something
किञ्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), एकवचन (singular), अनिश्चितार्थ (indefinite)
अवस्थितःsituated/established
अवस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव-स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)