Shloka 138
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
उपवासनिबद्धैर्हि प्राणैरेव पुनः पुनः / प्राणापानौ वशे कृत्वा वशगानीन्दियाणि च
Transliteration
upavāsanibaddhairhi prāṇaireva punaḥ punaḥ / prāṇāpānau vaśe kṛtvā vaśagānīndiyāṇi ca
Translation
ઉપવાસથી બંધાયેલા પ્રાણ વડે વારંવાર પ્રાણ-અપાનને વશમાં કરી, ઇન્દ્રિયોને પણ વશગામી કર।
Word by Word
उपवास-निबद्धैःby (breaths) bound through fasting
उपवास-निबद्धैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootउपवास (प्रातिपदिक) + निबद्ध (कृदन्त; √बन्ध् धातु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), विशेषण-प्रयोगः; instrumental plural masculine
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
प्राणैःby the vital breaths
प्राणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन; instrumental plural masculine
एवonly/just
एव:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (restrictive particle)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
पुनःagain (repeatedly)
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb); पुनरुक्ति for emphasis
प्राण-अपानौthe prāṇa and apāna (breaths)
प्राण-अपानौ:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + अपान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व; accusative dual masculine
वशेunder control
वशे:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) एकवचन; locative singular masculine
कृत्वाhaving brought (them)
कृत्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action/क्त्वा)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल; having done/made
वश-गानिsubdued/come under control
वश-गानि:
कर्म (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवश (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त; √गम् धातु, शतृ/शानच्-आधार)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) बहुवचन; विशेषणम्; accusative plural neuter; अर्थः—वशं गतानि
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) बहुवचन; accusative plural neuter
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)