Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 46
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः
Transliteration
vasumadhyātsamutpanno vaśī ca vasumān svayam / vasiṣṭha iti tattvajñaiḥ procyate brahmavādibhiḥ
Translation
વસુઓના મધ્યમાંથી ઉત્પન્ન, સ્વયં વશી અને વસુમાન્—તત્ત્વજ્ઞ બ્રહ્મવાદીઓ તેને ‘વસિષ્ઠ’ કહે છે.
Word by Word
वसुमध्यात्from the midst of the Vasus
वसुमध्यात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootवसु + मध्य (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘वसूनां मध्य’ → ‘वसुमध्य’
समुत्पन्नःarisen/produced
समुत्पन्नः:
कर्ता (Kartā, predicate)
TypeAdjective
Rootपद्/पत् (धातु) → उत्पन्न (कृदन्त)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) with उपसर्ग: सम्+उत्
वशीthe self-controlled one
वशी:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘वशिन्’ (self-controlled)
चand
च:
सम्बन्ध (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
वसुमान्possessing wealth/vasus
वसुमान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa of वशी)
TypeAdjective
Rootवसुमत् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
स्वयम्himself
स्वयम्:
विशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वतन्त्रार्थक अव्यय (adverb: oneself)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
प्रत्यभिज्ञान (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निबन्धन अव्यय (quotative)
तत्त्वज्ञैःby the knowers of truth
तत्त्वज्ञैः:
कर्ता (Kartā in passive; agent/instrument)
TypeNoun
Rootतत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन; पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘तत्त्वस्य ज्ञ’ = knower of truth
प्रोच्यतेis declared/called
प्रोच्यते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive); उपसर्ग: प्र
ब्रह्मवादिभिःby the expounders of Brahman
ब्रह्मवादिभिः:
कर्ता (Kartā in passive; agent)
TypeNoun
Rootब्रह्म + वादिन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन; पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः वादी’ = expounder of Brahman/Veda