Shloka 116
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः
Transliteration
āhatāśca tataḥ sarvā āpaḥ samabhavaṃstadā / tāsu praṇihitātmānamekaṃ so 'janayatprabhuḥ
Translation
ત્યારે સર્વ જળરાશિઓ ઉદ્ભવીને વ્યાપી ગઈ. તે જળોમાં પોતાના આત્માને સ્થિર કરીને પ્રભુએ એક સત્તાને ઉત્પન્ન કરી.
Word by Word
आहताःstruck/agitated
आहताः:
कर्तृ-विशेषण/विधेय (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootआ + हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; आपः इति विशेष्ये
चand
च:
निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
ततःthereupon/from that
ततः:
देश-कालाधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय (तसिल्), अपादान/कालार्थ (from that/thereupon)
सर्वाःall
सर्वाः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; आपः इति विशेषण
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
समभवन्came to be/arose
समभवन्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
तासुin them (in those waters)
तासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण
प्रणिहित-आत्मानम्one whose mind/self was fixed (intent)
प्रणिहित-आत्मानम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्र + नि + धा (धातु) → प्रणिहित (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘प्रणिहितः आत्मा यस्य’ (one whose self is intent/fixed); कर्म
एकम्one (single)
एकम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रणिहितात्मानम् इति विशेषण
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अजनयत्produced/created
अजनयत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) (णिच् causative: जनय)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
कर्ता (Karta; appositional)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति समानाधिकरण (apposition)