Shloka 114
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् / मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया
Transliteration
yasyānvavāye saṃbhūtaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / marīcirāpaścakame nābhidhyāyanprajepsayā
Translation
જેનાં વંશાનુવંશે સ્થાવર-જંગમ સહિત સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું, તે મરીચિ પ્રજા મેળવવાની ઇચ્છાથી જળને આશ્રય કરવા ઇચ્છી અને ધ્યાનમાં લીન થયો.
Word by Word
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
अन्ववायेin the lineage/succession
अन्ववाये:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअन्ववाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (in succession/lineage)
सम्भूतम्arisen/produced
सम्भूतम्:
विधेय/क्रिया (Predicate participle)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु) → सम्भूत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; जगत् इति विशेष्ये सह
जगत्-स्थावर-जङ्गमम्the world—immobile and mobile beings
जगत्-स्थावर-जङ्गमम्:
कर्ता (Karta/Subject of participle)
TypeNoun
Rootजगत् + स्थावर + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective)
मरीचिःMarīci
मरीचिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता
आपःobtained/reached
आपः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
चकमेdesired/longed for
चकमे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; इच्छार्थ (desired)
नnot
न:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
अभिध्यायन्meditating/pondering
अभिध्यायन्:
कर्तृ-विशेषण (Adverbial participle of subject)
TypeVerb
Rootअभि + ध्यै (धातु) → अभिध्यायन् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मरीचिः इति कर्तरि
प्रजा-ईप्सयाwith the desire for progeny
प्रजा-ईप्सया:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootप्रजा + ईप्सा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; हेतौ/साधन (instrumental of motive)