Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
અધ્યાય ૨૧૦માં વિશ્વવ્યવસ્થાની પૂર્ણતા માટેની ઘટનાઓમાં યાદવકુલનો સ્વયં-ઉપસંહાર અને દ્વારકાનું સમુદ્રમાં ડૂબવાનું પ્રસંગ ક્રમબદ્ધ રીતે આવે છે. વ્યાસ કહે છે કે શ્રીકૃષ્ણાવતારનું પ્રયોજન પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવો—હિંસક રાજાઓ અને આસુરી શક્તિઓનો વિનાશ, જે અર્જુન અને બલરામ સાથે સિદ્ધ થયો. ઋષિઓ પૂછે છે કે બ્રાહ્મણ-શાપને બહાને કૃષ્ણે પોતાના જ કુળનો અંત કેવી રીતે ગોઠવ્યો. પિંડારકમાં યુવા યાદવો સામ્બને સ્ત્રીવેશમાં રાખી વિશ્વામિત્ર, કણ્વ અને નારદનો ઉપહાસ કરે છે; તેથી શાપ થાય છે કે એક ‘મુશલ’ ઉત્પન્ન થઈ કુળનો નાશ કરશે. લોખંડના મુશલને પીસી સમુદ્રમાં ફેંકવામાં આવે છે, છતાં એક ટુકડો બચી જઈ ભાગ્યનું સાધન બને છે. દેવદૂત જણાવે છે કે સો કરતાં વધુ વર્ષના અવતરણ પછી દેવતાઓ કૃષ્ણને નિજધામ પરત આવવા વિનંતી કરે છે; કૃષ્ણ યાદવોના અંતને અનિવાર્ય જાણીને પ્રસ્થાનની તૈયારી કરે છે. દ્વારકામાં અપશકુન દેખાય છે; યાદવો પ્રભાસ જઈ મદ્યપાનથી ઝઘડે છે અને વજ્રસમાન બનેલા કાંસ/રીડથી પરસ્પર સંહાર કરે છે. બલરામ યોગમાર્ગે પ્રસ્થાન કરે છે; કૃષ્ણ દારુકને વડીલોને જાણ કરવા અને અર્જુન આવ્યા પછી પ્રજાને બહાર કાઢવા કહે છે, કારણ કે સમુદ્ર નગરીને ડૂબાડશે; વજ્રને ભાવિ યદુ-શાસક નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
અધ્યાય 210 નો પ્રથમ શ્લોક; મૂળ પાઠ આપેલ નથી, તેથી માત્ર શ્લોક-સંખ્યા જ જાણી શકાય છે.
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
અધ્યાય 210 નો બીજો શ્લોક; મૂળ શ્લોક ન હોવાથી અનુવાદ શક્ય નથી, અહીં માત્ર ક્રમાંક છે.
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
અહીં શ્લોકનો તૃતીય પાદ પવિત્ર અર્થ સૂચવે છે અને ધર્મતત્ત્વને પ્રકાશિત કરે છે।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
ચોથો પાદ શાસ્ત્રાર્થને સંક્ષેપમાં કહે છે અને શ્રદ્ધાને વધારેછે।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
પાંચમો પાદ પુણ્યકથાને આગળ ધપાવે છે અને લોકહિતનો ઉપદેશ આપે છે।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
છઠ્ઠો પાદ ધર્મમાર્ગને દૃઢ કરે છે અને પાપક્ષયનું કારણ દર્શાવે છે।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
સાતમો પાદ ફલશ્રુતિ કહે છે અને ભક્તોના મનમાં પ્રસન્નતા જગાવે છે।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
અષ્ટમ શ્લોક—અહીં પુરાણમાં પવિત્ર તત્ત્વનું સંક્ષેપે નિરૂપણ છે અને ધર્મ, અર્થ, કામ, મોક્ષનો માર્ગ પ્રશંસિત છે।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
નવમ શ્લોક—શ્રવણ અને કીર્તનથી મન શુદ્ધ થાય છે; સત્સંગથી જ્ઞાન વધે છે અને પાપક્ષય થાય છે।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
દશમ શ્લોક—ગુરુકૃપાથી શાસ્ત્રાર્થ સમજાય છે; વિનય અને સેવાથી હૃદયમાં ભક્તિ સ્થિર થાય છે।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
એકાદશ શ્લોક—દાન, તપ, વ્રત, સત્ય, શૌચ, દયા અને ક્ષમા—આ ધર્મના સોપાન માનવામાં આવ્યા છે।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
દ્વાદશ શ્લોક—જે શ્રદ્ધાથી નિત્ય પુરાણાર્થનું આચરણ કરે છે, તે લોકમાં કીર્તિ અને પરલોકમાં મહાસુખ પામે છે।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
તેરમો શ્લોક—અહીં ગ્રંથમાં પવિત્ર તત્ત્વનો સંક્ષેપમાં નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
ચૌદમો શ્લોક—ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનો ક્રમ શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રકાશિત થયો છે।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
પંદરમો શ્લોક—સત્સંગથી જ્ઞાન વધે છે અને પાપ ધીમે ધીમે ક્ષીણ થાય છે।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
સોળમો શ્લોક—ગુરુપ્રસાદથી માર્ગ સુલભ બને છે અને હૃદયમાં શાંતિ જન્મે છે।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
સત્તરમો શ્લોક—આ રીતે સાંભળનાર મનુષ્ય પુણ્ય પામે છે અને પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ કરી શકાતો નથી. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો.
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
અહીં શ્લોકનો સંસ્કૃત મૂળપાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી અર્થાનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને મૂળપાઠ આપો.
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
શ્લોકનું મૂળ સંસ્કૃત વાક્ય વિના અનુવાદ યોગ્ય નથી; કૃપા કરીને 210.21 નો શ્લોકપાઠ આપો.
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
મૂળ શ્લોકપાઠ ન હોય તો પવિત્ર અર્થનો યથાવત્ અનુવાદ શક્ય નથી; કૃપા કરીને 210.22 નો શ્લોક આપો.
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર “23” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક-પાઠ મોકલો.
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર “24” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક-પાઠ મોકલો.
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર “25” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક-પાઠ મોકલો.
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર “26” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક-પાઠ મોકલો.
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર “27” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક-પાઠ મોકલો.
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
અહીં શ્લોક ક્રમાંક 28 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
અહીં શ્લોક ક્રમાંક 29 નો ઉલ્લેખ છે; મૂળ શ્લોક ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
અહીં 30મો શ્લોક ક્રમાંક નિર્દિષ્ટ છે; પરંતુ પાઠ આપેલ નથી.
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
અહીં 31મો શ્લોક ક્રમાંક સૂચિત છે; મૂળ વાક્ય ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
અહીં 32મો શ્લોક ક્રમાંક નિર્દિષ્ટ છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 33 દર્શાવાઈ છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 34 જણાવાઈ છે; મૂળ શ્લોક ઉપલબ્ધ નથી।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 35; મૂળ પાઠ ન હોવાથી અર્થાનુવાદ શક્ય નથી।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 36 નિર્દિષ્ટ છે; મૂળ શ્લોક મળતો નથી।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 37; મૂળ પાઠ ન હોવાથી અનુવાદ માત્ર માહિતીરૂપ છે।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
આ ત્રિચત્વારિંશત્તમ શ્લોક છે.
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
આ ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમ શ્લોક છે.
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
આ પંચચત્વારિંશત્તમ શ્લોક છે.
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
આ ષટ્ચત્વારિંશત્તમ શ્લોક છે.
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
આ સપ્તચત્વારિંશત્તમ શ્લોક છે.
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
અહીં શ્લોક ક્રમાંક 48 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 49નો ઉલ્લેખ છે; મૂળ શ્લોક આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 50 છે; મૂળ પાઠ ન હોવાથી અનુવાદ શક્ય નથી.
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 51 છે; મૂળ શ્લોક ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
અહીં શ્લોક સંખ્યા 52 છે; મૂળ પાઠ વિના અર્થાનુવાદ શક્ય નથી.
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
આ શ્લોક-ક્રમાંક ૫૩ નો સંકેત છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી અહીં માત્ર અંક-નિર્દેશ રજૂ છે।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
આ શ્લોક-ક્રમાંક ૫૪ નો સંકેત છે; મૂળ શ્લોકપાઠ ન હોવાથી અહીં માત્ર ક્રમાંક-નિર્દેશ છે।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
આ શ્લોક-ક્રમાંક ૫૫ નો સંકેત છે; મૂળ પાઠ આપવામાં ન હોવાથી અહીં માત્ર અંક સૂચવાયો છે।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
આ શ્લોક-ક્રમાંક ૫૬ નો સંકેત છે; શ્લોકના વાક્યો ન હોવાથી માત્ર ક્રમાંક-નિર્દેશ જ છે।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
આ શ્લોક-ક્રમાંક ૫૭ નો સંકેત છે; મૂળ શ્લોકપાઠ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી અહીં માત્ર અંક-નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
અધ્યાયનો અઠ્ઠાવનમો શ્લોક—અહીં પુરાણવચનનો પવિત્ર અર્થ સંક્ષેપમાં દર્શાવવામાં આવે છે।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.