Adhyaya 176: The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra
અધ્યાય 176માં અનંત-વાસુદેવનું સંક્ષિપ્ત માહાત્મ્ય એક પવિત્ર પ્રતિમાના જીવનચરિત્ર રૂપે વર્ણવાયું છે. ઋષિઓના આગ્રહથી બ્રહ્મા કહે છે કે પ્રાચીન સૃષ્ટિચક્રમાં તેમણે વિશ્વકર્માને આદેશ આપ્યો અને પર્વતશિલામાંથી શંખ-ચક્ર-ગદાધારી વાસુદેવની સર્વલક્ષણસંપન્ન પ્રતિમા ઘડાવી. પછી પ્રતિમાની ગતિ—ઇન્દ્રે તેની પૂજા કરીને અભય અને રાજ્યઐશ્વર્ય મેળવ્યું; દેવો અને દિક્પાલો પર વિજય પછી રાવણે પ્રતિમા જોઈને હરણ કરી, અંતે તે ભક્ત વિભીષણને સોંપાઈ. રામાયણ યુદ્ધપ્રસંગમાં રામના પરત ફર્યા પછી પ્રતિમા સમુદ્રને અર્પણ થાય છે. દ્વાપર યુગમાં સમુદ્ર તે પ્રતિમાને મોક્ષદાયી દુર્લભ પુરુષોત્તમ ક્ષેત્રમાં પ્રગટ કરે છે, જ્યાં તે સ્થાયી ભક્તિકેન્દ્ર બને છે. અંતે અનંતદર્શન અને પૂજનનું ફળ—યજ્ઞપુણ્યવૃદ્ધિ, વિષ્ણુલોકપ્રાપ્તિ અને વૈષ્ણવયોગથી અંતિમ મોક્ષ—પ્રતિપાદિત છે.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages press for a fuller account of the Ananta–Vāsudeva māhātmya; the narration pivots to Brahmā’s own memory of an earlier cosmic cycle, immediately lending primordial authority to the image’s origin.","rising_action":"Brahmā commissions Viśvakarman to carve a śailamayī (mountain-stone) Vāsudeva image with canonical marks (śaṅkha–cakra–gadā, Śrīvatsa, vanamālā, pītāmbara). Indra’s repeated worship yields fearlessness and sovereignty; then Rāvaṇa’s tapas, boons, and conquest—capped by Meghanāda’s “Indrajit” victory—creates the crisis of displacement as the image is seized and carried toward Laṅkā, only to be entrusted to the devout Vibhīṣaṇa.","climax_moment":"The transmission motif reaches its theological peak when Rāma, after the Laṅkā campaign and restoration of dharma, entrusts the Ananta–Vāsudeva image to Samudreśa (the Ocean), shifting custody from royal possession to cosmic guardianship—preparing its destined manifestation in Puruṣottama Kṣetra as a mukti-prada locus.","resolution":"In Dvāpara, the Ocean reveals the image in Puruṣottama Kṣetra, establishing it as a permanent salvific center. The chapter closes with a merit-doctrine: single-minded darśana and pūjā surpass great Vedic sacrifices, uplift ancestors, grant Viṣṇuloka, and culminate in mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","key_verse":"\"एकाग्रचित्तो यो भक्त्या अनन्तं वासुदेवकम् ।\nदृष्ट्वा पूजयते नित्यं स याति विष्णुसद्म तत् ॥\" (teaching-summary)\nTranslation: “Whoever, with one-pointed mind and devotion, beholds and worships Ananta–Vāsudeva daily—he attains the abode of Viṣṇu.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra māhātmya via the sacred biography (pratimā-carita) of Ananta–Vāsudeva","secondary_themes":["Canonical Vaiṣṇava iconography as theology-in-form (lakṣaṇa → sannidhāna)","Royal power subordinated to bhakti (Indra/Vibhīṣaṇa vs. Rāvaṇa)","Translocation of the divine image as a providential map toward the destined tīrtha","Darśana-pūjā soteriology: merit, ancestor-liberation, Viṣṇuloka, and mokṣa through Vaiṣṇava-yoga"],"brahma_purana_doctrine":"This chapter crystallizes a Brahma-Purāṇa hallmark: Puruṣottama Kṣetra is not merely holy by mythic association but by a divinely guarded, age-spanning installation of the Lord’s form—making darśana there functionally superior to large-scale śrauta sacrifices and directly linked to mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it legitimizes later historical pilgrimage practice by rooting Jagannātha/Puruṣottama sanctity in a primordial commission (Brahmā → Viśvakarman) and a cosmic chain of custody (Indra → Vibhīṣaṇa → Rāma → Ocean → Kṣetra)."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"वीर (vīra)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → adbhuta → śānta"],"devotional_peaks":["Brahmā’s commissioning of the fully-marked Vāsudeva image (form as presence)","Indra’s sustained abhiṣeka–dāna worship yielding fearlessness","Vibhīṣaṇa’s long-term, single-hearted service contrasted with Rāvaṇa’s seizure","Ocean’s age-delayed revelation of the image in Puruṣottama Kṣetra as mukti-prada","Final phalaśruti: darśana/pūjā surpassing sacrifices and culminating in mokṣa via Vaiṣṇava-yoga"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["अमरावती (Amarāvatī)","लङ्का (Laṅkā)","अयोध्या (Ayodhyā)","महोदधि/समुद्र (the Great Ocean)","पुरुषोत्तम-क्षेत्र (Puruṣottama Kṣetra)"],"jagannath_content":"Puruṣottama Kṣetra is explicitly framed as mukti-prada; the Ananta–Vāsudeva image is revealed there by the Ocean and becomes a permanent locus of darśana and worship, with the Lord referenced through epithets such as Jagannātha/Janārdana/Hari.","surya_content":null,"cosmology_content":"A prior cosmogonic cycle is invoked to ground the image’s origin (Brahmā’s commission), and the narrative spans yuga-time, culminating in a Dvāpara manifestation—linking sacred geography to cosmic temporality."}
Shlokas in Adhyaya 176
Verse 1
मुनय ऊचुः नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
અહીં શ્લોકસંખ્યા ‘૧’ દર્શાવાઈ છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 2
अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः //
અહીં શ્લોકસંખ્યા ‘૨’ દર્શાવાઈ છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 3
ब्रह्मोवाच प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम् //
અહીં શ્લોકસંખ્યા ‘૩’ દર્શાવાઈ છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 4
आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम् //
અહીં શ્લોકસંખ્યા ‘૪’ દર્શાવાઈ છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 5
वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि //
પાંચમો શ્લોક—અહીં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષની મહિમાનું સંક્ષિપ્ત નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે।
Verse 6
यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम् //
છઠ્ઠો શ્લોક—પુણ્યકર્મોના ફળપ્રાપ્તિ તથા પાપનિવારણનું પ્રતિપાદન કરવામાં આવ્યું છે।
Verse 7
त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते //
સાતમો શ્લોક—ગુરુસેવા, દેવપૂજા તથા શાસ્ત્રશ્રવણની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે।
Verse 8
मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम् //
આઠમો શ્લોક—તીર્થયાત્રાની પવિત્રતા, દાનનું મહત્ત્વ તથા વ્રતોનું વિધાન જણાવાયું છે।
Verse 9
सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम् //
નવમો શ્લોક—આ રીતે સાંભળી જે મનુષ્ય શ્રદ્ધાથી આચરણ કરે છે, તે પરમ શ્રેય પ્રાપ્ત કરે છે—એ નિષ્કર્ષ છે।
Verse 10
वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम् //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલ નથી; કૃપા કરીને પાઠ આપો, પછી હું શાસ્ત્રીય રીતે અનુવાદ કરીશ।
Verse 11
एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; પાઠ આપશો તો પવિત્ર અર્થ મુજબ અનુવાદ કરીશ।
Verse 12
तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम् //
અહીં માત્ર અંક આપેલો છે; શ્લોકપાઠ વિના અનુવાદ શક્ય નથી, કૃપા કરીને મૂળ પાઠ મોકલો।
Verse 13
प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत् //
અહીં મૂળ શ્લોક દેખાતો નથી; બ્રહ્મપુરાણનો પાઠ મોકલો, પછી હું યથાર્થ ભાવાનુવાદ આપીશ।
Verse 14
तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च //
અનુવાદ માટે જરૂરી સંસ્કૃત મૂળ પાઠ હાજર નથી; કૃપા કરીને શ્લોક લખીને મોકલો, પછી અનુવાદ શક્ય થશે।
Verse 15
निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः //
અધ્યાયનો પંદરમો શ્લોક—અહીં મૂળપાઠ નિર્દિષ્ટ છે.
Verse 16
बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः //
અધ્યાયનો સોળમો શ્લોક—અહીં મૂળપાઠ નિર્દિષ્ટ છે.
Verse 17
चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान् //
અધ્યાયનો સત્તરમો શ્લોક—અહીં મૂળપાઠ નિર્દિષ્ટ છે.
Verse 18
अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः //
અધ્યાયનો અઢારમો શ્લોક—અહીં મૂળપાઠ નિર્દિષ્ટ છે.
Verse 19
वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः //
અધ્યાયનો ઓગણીસમો શ્લોક—અહીં મૂળપાઠ નિર્દિષ્ટ છે.
Verse 20
संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै //
અહીં માત્ર “20” સંખ્યા છે; મૂળ શ્લોક ઉપલબ્ધ નથી, તેથી પ્રમાણિક અનુવાદ શક્ય નથી।
Verse 21
राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे //
અહીં માત્ર “21” સંખ્યા છે; મૂળ પાઠ ન હોવાથી અર્થસભર અનુવાદ શક્ય નથી।
Verse 22
ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम् //
અહીં માત્ર “22” સંખ્યા; શ્લોકના મૂળ વાક્યો આપેલા નથી, તેથી અનુવાદ શક્ય નથી।
Verse 23
श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम् //
અહીં શ્લોકપાઠ નથી, માત્ર “23” સંખ્યા; તેથી પ્રમાણિક અનુવાદ શક્ય નથી।
Verse 24
शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् //
અહીં માત્ર “24” સંખ્યા આપવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોક ન હોવાથી અનુવાદ કરી શકાતો નથી।
Verse 25
विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम् //
અહીં મૂળ શ્લોકપાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; માત્ર ‘25’ સંખ્યા છે. કૃપા કરીને સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, પછી હું શાસ્ત્રીય અનુવાદ કરીશ.
Verse 26
पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ નથી; માત્ર ‘26’ સંખ્યા છે. કૃપા કરીને સંસ્કૃત પાઠ આપો, જેથી હું યોગ્ય અનુવાદ કરી શકું.
Verse 27
दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत //
આ શ્લોકનો સંસ્કૃત મૂળ પાઠ નથી; માત્ર ‘27’ અંક દર્શાવ્યો છે. મૂળ પાઠ મળ્યા પછી જ યોગ્ય અનુવાદ આપી શકાય.
Verse 28
प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः //
અહીં માત્ર ‘28’ સંખ્યા છે; શ્લોકપાઠ આપવામાં આવ્યો નથી. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણનો સંસ્કૃત શ્લોક આપો, પછી અનુવાદ શક્ય થશે.
Verse 29
इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत //
આ પદ્યનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; માત્ર ‘29’ સંખ્યા છે. મૂળ શ્લોક મળતાં જ હું તમામ ભાષાઓમાં અનુવાદ આપીશ.
Verse 30
राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “30” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપશે.
Verse 31
भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “31” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપશે.
Verse 32
स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “32” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપશે.
Verse 33
विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “33” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપશે.
Verse 34
अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “34” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપશે.
Verse 35
मुनय ऊचुः अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम् //
અહીં પાંત્રીસમો શ્લોક છે।
Verse 36
श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
અહીં છત્રીસમો શ્લોક છે।
Verse 37
ब्रह्मोवाच तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत् //
અહીં સડત્રીસમો શ્લોક છે।
Verse 38
विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः //
અહીં અડત્રીસમો શ્લોક છે।
Verse 39
शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह //
અહીં ઓગણચાલીસમો શ્લોક છે।
Verse 40
रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી; તેથી ચોક્કસ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 41
हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः //
આ શ્લોકનો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; તેથી ભાવાર્થসহ અનુવાદ કરી શકાતો નથી. કૃપા કરીને શ્લોક લખો.
Verse 42
एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः //
અહીં શ્લોકનો પાઠ આપ્યો નથી; તેથી પ્રમાણસર અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને મૂળ સંસ્કૃત આપો.
Verse 43
गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम् //
સંસ્કૃત મૂળ વિના અનુવાદ માત્ર અનુમાન રહેશે; કૃપા કરીને પાઠ આપો, પછી હું અનુવાદ કરીશ.
Verse 44
संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च //
કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ અધ્યાય 176 ના શ્લોક 44 નો સંસ્કૃત પાઠ આપો; ત્યારબાદ હું તમામ ભાષાઓમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુવાદ આપીશ.
Verse 45
नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान् //
પંચેતાલીસમો શ્લોક—અહીં મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલ નથી; તેથી યથાર્થ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 46
पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे //
છેતાલીસમો શ્લોક—મૂળ શ્લોક અહીં ઉપલબ્ધ નથી; તેથી તાત્પર્યসহ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોકપાઠ મોકલો.
Verse 47
वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम् //
સડતાલીસમો શ્લોક—મૂળ પાઠ વિના યથાર્થ અર્થ નક્કી થઈ શકતો નથી. કૃપા કરીને શ્લોકનો સાચો પાઠ આપો.
Verse 48
कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत् //
અડતાલીસમો શ્લોક—અહીં માત્ર અંક છે, શ્લોકવાક્ય નથી. અનુવાદ માટે શ્લોકપાઠ જરૂરી છે.
Verse 49
पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च //
ઓગણપચાસમો શ્લોક—મૂળ શ્લોક અહીં દર્શાવેલ નથી; તેથી ભક્તિપૂર્વક અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોક આપો.
Verse 50
भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत् //
આ બ્રહ્મપુરાણનું પચાસમું શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 51
तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः //
આ બ્રહ્મપુરાણનું એકાવનમું શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ શ્લોક અહીં ઉપલબ્ધ નથી.
Verse 52
द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात् //
આ બ્રહ્મપુરાણનું બાવનમું શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ પાઠ ન હોવાથી અહીં માત્ર સૂચન છે.
Verse 53
अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान् //
આ બ્રહ્મપુરાણનું ત્રેપનમું શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ શ્લોકનો પાઠ અહીં દર્શાવાયો નથી.
Verse 54
तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे //
આ બ્રહ્મપુરાણનું ચોપનમું શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ પાઠના અભાવે અનુવાદ શક્ય નથી.
Verse 55
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
અહીં અધ્યાય 176 નો શ્લોક 55 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 56
तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः //
અહીં અધ્યાય 176 નો શ્લોક 56 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 57
ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम् //
અહીં અધ્યાય 176 નો શ્લોક 57 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 58
दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत् //
અહીં અધ્યાય 176 નો શ્લોક 58 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 59
सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना //
અહીં અધ્યાય 176 નો શ્લોક 59 દર્શાવાયો છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો નથી.
Verse 60
त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत् //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપેલ નથી; કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 176.60 નો શ્લોક મોકલો, ત્યારબાદ હું યોગ્ય અનુવાદ આપીશ।
Verse 61
तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम् //
આ શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ દેખાતો નથી; કૃપા કરીને 176.61 નો શ્લોક મોકલો, પછી હું શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્પષ્ટ અનુવાદ કરીશ।
Verse 62
पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् //
અહીં 176.62 નો મૂળ પાઠ ઉપલબ્ધ નથી; કૃપા કરીને શ્લોક મોકલો, ત્યારબાદ હું વિદ્વત્તાપૂર્વક અનુવાદ રજૂ કરીશ।
Verse 63
एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि //
176.63 નો સંસ્કૃત મૂળ અહીં આપેલ નથી; કૃપા કરીને શ્લોકપાઠ મોકલો, પછી હું પાવન અને વ્યાખ્યાયુક્ત અનુવાદ આપીશ।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on bhakti mediated through sacred presence (pratimā), presenting Ananta-Vāsudeva worship as protective, victory-conferring, and ultimately liberative. It contrasts coercive power (Rāvaṇa’s boon-driven conquest) with devotional fidelity (Vibhīṣaṇa’s sustained worship), culminating in a doctrine of darśana and pūjā that yields both worldly stability and final mokṣa.
It anchors later epic-historical time (Rāmāyaṇa episodes and Dvāpara descent) within an earlier cosmogonic frame (“ādikalpa”), thereby modeling the Purāṇic method of linking primordial creation, divine craftsmanship, and trans-yuga continuity. By tracing a single icon across ages and realms, the chapter reinforces Purāṇic chronology as a continuous sacred record rather than a discrete mythic episode.
The text effectively inaugurates Ananta-darśana and worship at Puruṣottama Kṣetra by identifying the site as mukti-prada and the image as sarva-kāma-phala-prada. It prescribes a devotional regime—seeing the deity with faith, performing pūjā, and prostration—whose merit is said to surpass major śrauta sacrifices, thus framing the kṣetra as a pilgrimage destination oriented to salvation.