Adhyaya 9
Jaḍa Bharata’s Birth, Feigned Madness, and Protection by Goddess Kālī
ભરત મહારાજના પૂર્વજન્મના પતન અને હરણદેહ પછી આ અધ્યાયમાં તેમનો શુદ્ધ બ્રાહ્મણ (આંગિરસ) વંશમાં પુનર્જન્મ વર્ણવાય છે. ભગવાનની વિશેષ કૃપાથી તેમને પૂર્વસ્મૃતિ રહે છે; અધોગતિ કરાવતી સંગતિથી ભયભીત થઈ તેઓ લોકમાં પોતાને મંદ, બહેરા અને ઉન્મત્ત સમાન દર્શાવે છે, તેથી ‘જડ ભરત’ નામ પામે છે. સ્નેહાળ પિતાના શિક્ષણપ્રયત્નો નિષ્ફળ રહે છે; પિતાના અવસાન પછી કર્મકાંડપરાયણ સાવકા ભાઈઓ તેમની પરાત્પર સ્થિતિને મૂર્ખતા સમજી અવગણના અને શોષણ કરે છે. જડ ભરત અપમાન સહે છે, જે મળે તે અન્ન સ્વીકારે છે અને દેહદ્વંદ્વોમાં સમ રહે છે. પછી શૂદ્ર લૂંટારુઓ ભદ્ર કાળી માટે ‘નર-પશુ’ બલિ આપવા તેમને પકડી વિધિપૂર્વક તૈયાર કરી તલવાર ઉઠાવે છે; મહા વૈષ્ણવની હત્યાના પ્રયત્નથી ક્રોધિત દેવી કાળી પ્રગટ થઈ લૂંટારુઓનો સંહાર કરે છે. આ રીતે ભાગવતનો સિદ્ધાંત પ્રગટ થાય છે કે ભગવાન અને તેમની શક્તિ અહિંસક ભક્તોની રક્ષા કરે છે, અને જડ ભરતની ગુપ્ત આધ્યાત્મિક મહિમા આગળના ઉપદેશ માટે સ્થાપિત થાય છે।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ कस्यचिद् द्विजवरस्याङ्गिर:प्रवरस्य शमदमतप:स्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोषतितिक्षाप्रश्रयविद्यानसूयात्मज्ञानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतशीलाचाररूपौदार्यगुणा नव सोदर्या अङ्गजा बभूवुर्मिथुनं च यवीयस्यां भार्यायाम् ॥ १ ॥ यस्तु तत्र पुमांस्तं परमभागवतं राजर्षिप्रवरं भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रत्वं गतमाहु: ॥ २ ॥
શ્રીશુકદેવ ગોસ્વામી બોલ્યા—હરણદેહ ત્યજીને પરમ ભાગવત ભરત મહારાજ અતિ શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યા. તે બ્રાહ્મણ અઙ્ગિરા વંશનો શ્રેષ્ઠ દ્વિજ હતો; શમ-દમ, તપ, સ્વાધ્યાય, વેદાધ્યયન, ત્યાગ, સંતોષ, તિતિક્ષા, વિનય, વિદ્યા, અનસૂયા, આત્મજ્ઞાન અને આનંદ જેવા ગુણોથી યુક્ત હતો અને સદા પ્રભુની ભક્તિસેવામાં લીન રહેતો. પ્રથમ પત્નીથી તેના નવ સમગુણવાન પુત્રો થયા અને બીજી પત્નીથી જોડી—એક પુત્ર અને એક પુત્રી—જન્મ્યા. તે પુત્ર જ પરમ ભાગવત અને રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ ભરત હતો; હરણદેહ છોડીને અંતિમ દેહમાં બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું એમ કહે છે.
Verse 2
श्रीशुक उवाच अथ कस्यचिद् द्विजवरस्याङ्गिर:प्रवरस्य शमदमतप:स्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोषतितिक्षाप्रश्रयविद्यानसूयात्मज्ञानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतशीलाचाररूपौदार्यगुणा नव सोदर्या अङ्गजा बभूवुर्मिथुनं च यवीयस्यां भार्यायाम् ॥ १ ॥ यस्तु तत्र पुमांस्तं परमभागवतं राजर्षिप्रवरं भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रत्वं गतमाहु: ॥ २ ॥
શ્રીશુકદેવ ગોસ્વામી બોલ્યા—હે રાજન, મૃગદેહ ત્યજીને ભરત મહારાજ અતિ શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યા. અઙ્ગિરા વંશના એક શ્રેષ્ઠ દ્વિજ શમ-દમ, તપ, સ્વાધ્યાય, દાન-ત્યાગ, સંતોષ, તિતિક્ષા, વિનય, વિદ્યા, અનસૂયા, આત્મજ્ઞાન અને ભગવદ્ભક્તિના આનંદથી યુક્ત હતા. પ્રથમ પત્નીથી સમગુણવાળા નવ પુત્રો થયા અને બીજી પત્નીથી જોડિયા—ભાઈ અને બહેન—જન્મ્યા. તે જોડિયામાંનો પુત્ર પરમ ભાગવત અને રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ ભરત કહેવાયો; આ જ મૃગદેહત્યાગ પછીનો તેનો જન્મવૃત્તાંત છે.
Verse 3
तत्रापि स्वजनसङ्गाच्च भृशमुद्विजमानो भगवत: कर्मबन्धविध्वंसनश्रवणस्मरणगुणविवरणचरणारविन्दयुगलं मनसा विदधदात्मन: प्रतिघातमाशङ्कमानो भगवदनुग्रहेणानुस्मृतस्वपूर्वजन्मावलिरात्मानमुन्मत्तजडान्धबधिरस्वरूपेण दर्शयामास लोकस्य ॥ ३ ॥
ત્યાં પણ તે સ્વજનોના સંગથી અત્યંત ભયભીત રહેતો, કારણ કે ફરી પતન થવાની આશંકા હતી. તે મનમાં સતત ભગવાનના કમળચરણોનું ધ્યાન કરતો અને કર્મબંધન નાશ કરનાર પ્રભુના ગુણોનું શ્રવણ-સ્મરણ કરતો. ભગવદનુગ્રહથી તેને પૂર્વજન્મની ઘટનાઓ યાદ હતી; તેથી લોકસમક્ષ તેણે પોતાને ઉન્મત્ત, જડ, અંધ અને બધિર સમાન દર્શાવ્યો, જેથી કોઈ તેની સાથે સંગ ન કરે અને તે કુસંગથી બચી રહે।
Verse 4
तस्यापि ह वा आत्मजस्य विप्र: पुत्रस्नेहानुबद्धमना आसमावर्तनात्संस्कारान् यथोपदेशं विदधान उपनीतस्य च पुन: शौचाचमनादीन् कर्मनियमाननभिप्रेतानपि समशिक्षयदनुशिष्टेन हि भाव्यं पितु: पुत्रेणेति ॥ ४ ॥
તે બ્રાહ્મણ પિતાનું મન પોતાના પુત્ર જડભરત પ્રત્યે અત્યંત સ્નેહથી બંધાયેલું હતું, તેથી તે તેની સાથે આસક્ત હતો. જડભરત ગૃહસ્થાશ્રમમાં પ્રવેશ માટે અયોગ્ય હોવાથી પિતાએ બ્રહ્મચર્યાશ્રમના અંત સુધીના સંસ્કારો ઉપદેશ મુજબ કરાવ્યા. જડભરત ઇચ્છતો ન હોવા છતાં ‘પુત્રને પિતાએ શીખવવું જ જોઈએ’ એમ માની પિતાએ તેને શૌચ, આચમન વગેરે કર્મનિયમો પણ શીખવ્યા।
Verse 5
स चापि तदु ह पितृसन्निधावेवासध्रीचीनमिव स्म करोति छन्दांस्यध्यापयिष्यन्सह व्याहृतिभि: सप्रणवशिरस्त्रिपदीं सावित्रीं ग्रैष्मवासन्तिकान्मासानधीयानमप्यसमवेतरूपं ग्राहयामास ॥ ५ ॥
જડભરત પિતાની સામે મૂર્ખ સમાન વર્તતો, ભલે પિતા તેને વૈદિક જ્ઞાન યોગ્ય રીતે શીખવવા ઇચ્છતા હતા. પિતા સમજે કે તે શિક્ષણ માટે અયોગ્ય છે અને વધુ પ્રયત્ન છોડે—એ માટે તે વિરુદ્ધ રીતે વર્તતો. જેમ શૌચ પછી હાથ ધોવા કહીએ તો તે પહેલાં ધોઈ લે. છતાં પિતા વસંત અને ઉનાળાના ચાર મહિના સુધી ઓંકાર અને વ્યાહૃતિઓ સહિત ત્રિપદી સાવિત્રી (ગાયત્રી) શીખવવાનો પ્રયત્ન કરતા રહ્યા, પરંતુ સફળ ન થયા।
Verse 6
एवं स्वतनुज आत्मन्यनुरागावेशितचित्त: शौचाध्ययनव्रतनियमगुर्वनलशुश्रूषणाद्यौपकुर्वाणककर्माण्यनभियुक्तान्यपि समनुशिष्टेन भाव्यमित्यसदाग्रह: पुत्रमनुशास्य स्वयं तावद् अनधिगतमनोरथ: कालेनाप्रमत्तेन स्वयं गृह एव प्रमत्त उपसंहृत: ॥ ६ ॥
આ રીતે પોતાના પુત્ર પ્રત્યેના અનુરાગમાં ડૂબેલા તે બ્રાહ્મણનું ચિત્ત પુત્રમાં જ લીન હતું. પુત્રમાં રસ ન હોવા છતાં શૌચ, અધ્યયન, વ્રત-નિયમ, ગુરુસેવા, અગ્નિહોત્ર વગેરે બ્રહ્મચર્યના નિયમો અવશ્ય શીખવવા જોઈએ—એવો તેનો અયોગ્ય હઠ હતો. તે પુત્રને શાસન કરતો રહ્યો, પરંતુ તેની મનોઇચ્છા પૂર્ણ ન થઈ. અન્ય લોકોની જેમ ઘરાસક્તિમાં તે મૃત્યુને ભૂલી ગયો; પરંતુ કાળ કદી બેદરકાર નથી—યોગ્ય સમયે આવીને તેને ઘરેથી જ લઈ ગયો।
Verse 7
अथ यवीयसी द्विजसती स्वगर्भजातं मिथुनं सपत्न्या उपन्यस्य स्वयमनुसंस्थया पतिलोकमगात् ॥ ७ ॥
ત્યારબાદ બ્રાહ્મણની નાની પત્નીએ પોતાના ગર્ભથી જન્મેલા જોડિયા સંતાન—પુત્ર અને પુત્રી—મોટી પત્નીને સોંપીને, સ્વેચ્છાએ પતિ સાથે સહમરણ કરીને પતિલોકમાં ગમન કર્યું।
Verse 8
पितर्युपरते भ्रातर एनमतत्प्रभावविदस्त्रय्यां विद्यायामेव पर्यवसितमतयो न परविद्यायां जडमतिरिति भ्रातुरनुशासननिर्बन्धान्न्यवृत्सन्त ॥ ८ ॥
પિતા અવસાન પામ્યા પછી જડભરતને જડબુદ્ધિ માનનારા તેના નવ સાવકા ભાઈઓ ત્રયી વેદવિદ્યામાં જ રત રહ્યા; પરાવિદ્યા (ભગવદ્ભક્તિ)માં તેને ન લગાડીને પિતાનો સંપૂર્ણ શિક્ષણપ્રયત્ન પણ ત્યજી દીધો।
Verse 9
स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूकेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाण: परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञया यदृच्छया वोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदन्नं वाभ्यवहरति परं नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् । नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्दस्वात्मलाभाधिगम: सुखदु:खयोर्द्वन्द्वनिमित्तयोरसम्भावितदेहाभिमान: ॥ ९ ॥ शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानावृताङ्ग: पीन: संहननाङ्ग: स्थण्डिलसंवेशनानुन्मर्दनामज्जनरजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चस: कुपटावृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संज्ञयातज्ज्ञजनावमतो विचचार ॥ १० ॥
આ પ્રાકૃત દ્વિપદ પશુઓ તેને ઉન્મત્ત, જડ, બહેરો અને મૂંગો કહી અપમાન કરતા; છતાં તે તેમની રીતે બોલતો અને તેમની ઇચ્છા મુજબ કામ કરતો. ભિક્ષા, મજૂરી કે યદૃચ્છાથી જે મળતું—ઓછું કે વધુ, સ્વાદિષ્ટ કે નિરસ, બાસી કે કદન્ન—તે સ્વીકારી ખાતો; ઇન્દ્રિયસુખ માટે નહીં. દેહાભિમાનથી સદા નિવૃત્ત રહી તે શુદ્ધ અનુભવ-આનંદરૂપ આત્મલાભમાં સ્થિત હોવાથી સુખ-દુઃખના દ્વંદ્વો તેને સ્પર્શતા ન હતા।
Verse 10
स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूकेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाण: परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञया यदृच्छया वोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदन्नं वाभ्यवहरति परं नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् । नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्दस्वात्मलाभाधिगम: सुखदु:खयोर्द्वन्द्वनिमित्तयोरसम्भावितदेहाभिमान: ॥ ९ ॥ शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानावृताङ्ग: पीन: संहननाङ्ग: स्थण्डिलसंवेशनानुन्मर्दनामज्जनरजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चस: कुपटावृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संज्ञयातज्ज्ञजनावमतो विचचार ॥ १० ॥
શીત‑ઉષ્ણ, પવન અને વરસાદમાં પણ તે બળદની જેમ કદી શરીર ઢાંકતો નહીં; દેહ પુષ્ટ અને દૃઢ હતો. જમીન પર સૂતો, તેલ લગાવતો નહીં, સ્નાન પણ કરતો નહીં. ધૂળ‑મેલથી દેહ મલિન હોવાથી તેનું બ્રહ્મતેજ મહામણિ પર માટી ચઢી હોય તેમ અપ્રગટ લાગતું. કમરે મેલુ કૌપીન અને કાળાશ ઉપવીત ધારણ કરીને, ‘દ્વિજ’ હોવા છતાં લોકો તેને ‘બ્રહ્મબંધુ’ વગેરે કહી અવમાનિત કરતા; આમ તિરસ્કૃત થઈ તે અહીં‑ત્યાં વિચરતો રહ્યો।
Verse 11
यदा तु परत आहारं कर्मवेतनत ईहमान: स्वभ्रातृभिरपि केदारकर्मणि निरूपितस्तदपि करोति किन्तु न समं विषमं न्यूनमधिकमिति वेद कणपिण्याकफलीकरणकुल्माषस्थालीपुरीषादीन्यप्यमृतवदभ्यवहरति ॥ ११ ॥
જડભરત માત્ર ભોજન માટે જ કામ કરતો. તેથી તેના સાવકા ભાઈઓ તેને ખેતરના કામમાં લગાડતા; પરંતુ સમ‑વિષમ, ઓછું‑વધું એનો ભેદ તેને ખબર ન હતી. તેઓ તૂટેલા ચોખા, તેલખોળ, ભૂસી, કીડા લાગેલા દાણા અને વાસણને ચોંટીને બળેલા અન્નકણ પણ આપતા; છતાં તે તેને અમૃત સમાન આનંદથી સ્વીકારી ખાતો।
Verse 12
अथ कदाचित्कश्चिद् वृषलपतिर्भद्रकाल्यै पुरुषपशुमालभतापत्यकाम: ॥ १२ ॥
એક વખત શૂદ્રકુળમાંથી આવેલો લૂંટારુઓનો સરદાર પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી ભદ્રકાળી દેવીની પૂજા માટે એક મંદબુદ્ધિ પુરુષને ‘પુરુષ-પશુ’ સમજી બલિ આપવા ઇચ્છતો હતો।
Verse 13
तस्य ह दैवमुक्तस्य पशो: पदवीं तदनुचरा: परिधावन्तो निशि निशीथसमये तमसाऽऽवृतायामनधिगतपशव आकस्मिकेन विधिना केदारान् वीरासनेन मृगवराहादिभ्य: संरक्षमाणमङ्गिर:प्रवरसुतमपश्यन् ॥ १३ ॥
તે બલિ માટે પકડાયેલો પુરુષ દૈવયોગે છૂટી ગયો; તેથી તેના અનુચરો મધરાતના ઘોર અંધકારમાં તેને શોધવા ચારે તરફ દોડ્યા, પણ મળ્યો નહીં. આમ ભટકતાં તેઓ એક ધાનના ખેતરમાં પહોંચ્યા અને ત્યાં અઙ્ગિરા વંશના શ્રેષ્ઠ પુત્ર જડભરતને ઊંચી જગ્યાએ વીરાસનમાં બેસી હરણ અને જંગલી ડુક્કરોથી ખેતરનું રક્ષણ કરતા જોયા।
Verse 14
अथ त एनमनवद्यलक्षणमवमृश्य भर्तृकर्मनिष्पत्तिं मन्यमाना बद्ध्वा रशनया चण्डिकागृहमुपनिन्युर्मुदा विकसितवदना: ॥ १४ ॥
પછી તેમણે જડભરતના નિર્દોષ લક્ષણો જોઈ તેને ‘પુરુષ-પશુ’ માટે યોગ્ય માન્યો અને પોતાના સ્વામીનું કાર્ય સિદ્ધ થશે એમ સમજી તેને દોરડાંથી બાંધી દીધો. આનંદથી ખીલેલા ચહેરા સાથે તેઓ તેને ચંડિકા (કાળી)ના મંદિરે લઈ ગયા।
Verse 15
अथ पणयस्तं स्वविधिनाभिषिच्याहतेन वाससाऽऽच्छाद्य भूषणालेपस्रक्तिलकादिभिरुपस्कृतं भुक्तवन्तं धूपदीपमाल्यलाजकिसलयाङ्कुरफलोपहारोपेतया वैशससंस्थयामहता गीतस्तुतिमृदङ्गपणवघोषेण च पुरुषपशुं भद्रकाल्या: पुरत उपवेशयामासु: ॥ १५ ॥
પછી ચોરોએ પોતાની કલ્પિત વિધિ મુજબ જડભરતને સ્નાન કરાવ્યું, નવા વસ્ત્ર પહેરાવ્યા, આભૂષણોથી શોભાવ્યો, સુગંધિત લેપ લગાવ્યો, તિલક-ચંદન અને માળાઓ પહેરાવ્યાં. તેને તૃપ્તિથી ભોજન કરાવ્યા પછી ધૂપ, દીપ, માળા, લાજ, નવનાં કિસલય, અંકુર, ફળ-ફૂલ વગેરે અર્પણ કરીને ભદ્રકાળી દેવીની પૂજા કરી. મહાન ગીત-સ્તુતિ અને મૃદંગ-પણવના ઘોષ વચ્ચે તે ‘પુરુષ-પશુ’ને દેવી સામે બેસાડ્યો।
Verse 16
अथ वृषलराजपणि: पुरुषपशोरसृगासवेन देवीं भद्रकालीं यक्ष्यमाणस्तदभिमन्त्रितमसिमतिकरालनिशितमुपाददे ॥ १६ ॥
ત્યારે ચોરોમાંનો એક, મુખ્ય પુરોહિતની જેમ વર્તતો, ‘પુરુષ-પશુ’ જડભરતના રક્તને આસવ સમજી ભદ્રકાળી દેવીને અર્પણ કરવા તૈયાર થયો. તેથી તેણે ભદ્રકાળી મંત્રથી અભિમંત્રિત અત્યંત ભયંકર અને તીક્ષ્ણ તલવાર ઉઠાવી।
Verse 17
इति तेषां वृषलानां रजस्तम:प्रकृतीनां धनमदरजउत्सिक्तमनसां भगवत्कलावीरकुलं कदर्थीकृत्योत्पथेन स्वैरं विहरतां हिंसाविहाराणां कर्मातिदारुणं यद्ब्रह्मभूतस्य साक्षाद्ब्रह्मर्षिसुतस्य निर्वैरस्य सर्वभूतसुहृद: सूनायामप्यननुमतमालम्भनं तदुपलभ्य ब्रह्मतेजसातिदुर्विषहेण दन्दह्यमानेन वपुषा सहसोच्चचाट सैव देवी भद्रकाली ॥ १७ ॥
જ્યારે તે રજોગુણી અને તમોગુણી લૂંટારાઓએ ભગવાનના પરમ ભક્ત જડ ભરતનું બલિદાન આપવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે દેવી ભદ્રકાલી તે સહન કરી શક્યા નહીં. તે મૂર્તિમાંથી પ્રગટ થયા અને તેમનું શરીર ક્રોધાગ્નિથી ૠળતું હતું.
Verse 18
भृशममर्षरोषावेशरभसविलसितभ्रुकुटिविटपकुटिलदंष्ट्रारुणेक्षणाटोपातिभयानकवदना हन्तुकामेवेदं महाट्टहासमतिसंरम्भेण विमुञ्चन्ती तत उत्पत्य पापीयसां दुष्टानां तेनैवासिना विवृक्णशीर्ष्णां गलात्स्रवन्तमसृगासवमत्युष्णं सह गणेन निपीयातिपानमदविह्वलोच्चैस्तरां स्वपार्षदै: सह जगौ ननर्त च विजहार च शिर:कन्दुकलीलया ॥ १८ ॥
અત્યંત ક્રોધિત થઈને દેવીએ પોતાની ભયંકર દાઢો અને લાલ આંખો બતાવી. તેમણે તે જ તલવારથી તે પાપીઓના માથા કાપી નાખ્યા અને તેમના ગરમ લોહીનું પાન કરી, તેમના કપાયેલા માથાઓથી દડાની જેમ રમવા લાગ્યા.
Verse 19
एवमेव खलु महदभिचारातिक्रम: कार्त्स्न्येनात्मने फलति ॥ १९ ॥
મહાપુરુષો પ્રત્યે અપરાધ કરવાથી અપરાધીનો નિશ્ચિતપણે સર્વનાશ થાય છે.
Verse 20
न वा एतद्विष्णुदत्त महदद्भुतं यदसम्भ्रम: स्वशिरश्छेदन आपतितेऽपि विमुक्तदेहाद्यात्मभावसुदृढहृदयग्रन्थीनां सर्वसत्त्वसुहृदात्मनां निर्वैराणां साक्षाद्भगवतानिमिषारिवरायुधेनाप्रमत्तेन तैस्तैर्भावै: परिरक्ष्यमाणानां तत्पादमूलमकुतश्चिद्भयमुपसृतानां भागवतपरमहंसानाम् ॥ २० ॥
શુકદેવ ગોસ્વામીએ કહ્યું: હે પરીક્ષિત! જે ભક્તો દેહબુદ્ધિથી મુક્ત છે અને ભગવાનના ચરણોમાં શરણાગત છે, તેઓ મૃત્યુ સામે પણ ડરતા નથી, કારણ કે ભગવાન સ્વયં તેમનું રક્ષણ કરે છે.
Frequently Asked Questions
Having remembered his prior fall due to misplaced attachment and association, he feared renewed entanglement through social interaction with non-devotees. By adopting jaḍa-vṛtti (a deliberate appearance of incapacity), he prevented others from drawing him into household ambitions, debate, or worldly obligations, while internally remaining absorbed in nāma-kīrtana and meditation on the Lord’s lotus feet. The Bhāgavatam presents this as a protective discipline: external anonymity safeguards internal bhakti.
Bhadra Kālī is a fierce manifestation of the Lord’s external potency (śakti) functioning within dharma to punish adharma. The dacoits, driven by rajo-guṇa and tamo-guṇa and greedy for wealth, violate Vedic injunctions by attempting to sacrifice a self-realized brāhmaṇa devotee. Their act constitutes grave aparādha; therefore Kālī, intolerant of the offense to a great Vaiṣṇava, manifests from the deity form and executes immediate justice using the same sword intended for the devotee.
The chapter culminates in Śukadeva’s principle: those who know the self as distinct from the body, are free from the heart-knot (hṛdaya-granthi), are engaged in welfare for all beings, and never contemplate harming anyone are protected by the Supreme Lord, who acts as kāla and as the wielder of Sudarśana. Such devotees remain unagitated even under threat of death because their shelter is the Lord’s lotus feet, not bodily survival.