Home›Srimad Bhagavatam›Panchama Skandha›Adhyaya 26›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7

Naraka-varṇana: The Hellish Planets and the Karmic Logic of Punishment

Devanagari script

तत्र हैके नरकानेकविंशतिं गणयन्ति अथ तांस्ते राजन्नामरूपलक्षणतोऽनुक्रमिष्यामस्तामिस्रोऽन्धतामिस्रो रौरवो महारौरव: कुम्भीपाक: कालसूत्रमसिपत्रवनं सूकरमुखमन्धकूप: कृमिभोजन: सन्दंशस्तप्तसूर्मिर्वज्रकण्टकशाल्मली वैतरणी पूयोद: प्राणरोधो विशसनं लालाभक्ष: सारमेयादनमवीचिरय:पानमिति । किञ्च क्षारकर्दमो रक्षोगणभोजन: शूलप्रोतो दन्दशूकोऽवटनिरोधन: पर्यावर्तन: सूचीमुखमित्यष्टाविंशतिर्नरका विविधयातनाभूमय: ॥ ७ ॥

Transliteration

tatra haike narakān eka-viṁśatiṁ gaṇayanti atha tāṁs te rājan nāma-rūpa-lakṣaṇato ’nukramiṣyāmas tāmisro ’ndhatāmisro rauravo mahārauravaḥ kumbhīpākaḥ kālasūtram asipatravanaṁ sūkaramukham andhakūpaḥ kṛmibhojanaḥ sandaṁśas taptasūrmir vajrakaṇṭaka-śālmalī vaitaraṇī pūyodaḥ prāṇarodho viśasanaṁ lālābhakṣaḥ sārameyādanam avīcir ayaḥpānam iti; kiñca kṣārakardamo rakṣogaṇa-bhojanaḥ śūlaproto dandaśūko ’vaṭa-nirodhanaḥ paryāvartanaḥ sūcīmukham ity aṣṭā-viṁśatir narakā vividha-yātanā-bhūmayaḥ.

Translation

કેટલાક વિદ્વાનો કહે છે કે કુલ એકવીસ નરક છે, અને કેટલાક કહે છે કે અઠ્ઠાવીસ છે. હે રાજા, હું તેમના નામ, સ્વરૂપ અને લક્ષણો અનુસાર વર્ણન કરીશ. નરકોના નામ આ પ્રમાણે છે: તામિસ્ર, અંધતામિસ્ર, રૌરવ, મહારૌરવ, કુંભીપાક, કાલસૂત્ર, અસિપત્રવન, સૂકરમુખ, અંધકૂપ, કૃમિભોજન, સંદંશ, તપ્તસૂર્મિ, વજ્રકંટક-શાલ્મલી, વૈતરણી, પૂયોદ, પ્રાણરોધ, વિશસન, લાલાભક્ષ, સારમેયાદન, અવીચિ, અયઃપાન, ક્ષારકર્દમ, રક્ષોગણ-ભોજન, શૂલપ્રોત, દંદશૂક, અવટ-નિરોધન, પર્યાવર્તન અને સૂચીમુખ. આ બધા સ્થાનો જીવોને દંડ આપવા માટે છે.

Synonyms
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formस्थानवाचक-अव्यय
haindeed
ha:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
ekesome
eke:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘some (people)’
narakānhells
narakān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
eka-viṁśatimtwenty-one
eka-viṁśatim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक) + viṁśati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (21)
gaṇayanticount
gaṇayanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gaṇ (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
tānthose
tān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; demonstrative pronoun
teto you
te:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; ‘to you’ (enclitic)
rājanO King
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
nāma-rūpa-lakṣaṇataḥaccording to name, form, and characteristics
nāma-rūpa-lakṣaṇataḥ:
Hetu (हेतु/according to)
TypeIndeclinable
Rootnāma (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक) + lakṣaṇa (प्रातिपदिक) + tas (तस्-प्रत्यय)
Formतसिल्-अव्यय (ablative adverb) ‘from/according to’; पूर्वपद-द्वन्द्व (nāma+rūpa+lakṣaṇa)
anukramiṣyāmaḥwe shall enumerate
anukramiṣyāmaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-√kram (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन
tāmisraḥTāmisra
tāmisraḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Roottāmisra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
andha-tāmisraḥAndhatāmisra
andha-tāmisraḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootandha (प्रातिपदिक) + tāmisra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; hell-name
rauravaḥRaurava
rauravaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootraurava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
mahā-rauravaḥMahāraurava
mahā-rauravaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + raurava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; hell-name
kumbhī-pākaḥKumbhīpāka
kumbhī-pākaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootkumbhī (प्रातिपदिक) + pāka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (kumbhyāṁ pākaḥ) hell-name
kāla-sūtramKālasūtra
kāla-sūtram:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक) + sūtra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष; hell-name
asipatra-vanamAsipatravana (forest of sword-leaves)
asipatra-vanam:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootasi (प्रातिपदिक) + patra (प्रातिपदिक) + vana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (asipatrāṇāṁ vanam) hell-name
sūkara-mukhamSūkaramukha
sūkara-mukham:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootsūkara (प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि ‘having a boar-face’ (hell-name)
andha-kūpaḥAndhakūpa
andha-kūpaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootandha (प्रातिपदिक) + kūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; hell-name
kṛmi-bhojanaḥKṛmibhojana
kṛmi-bhojanaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootkṛmi (प्रातिपदिक) + bhojana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (kṛmīṇāṁ bhojanam) hell-name
sandaṁśaḥSandaṁśa
sandaṁśaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootsandaṁśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
tapta-sūrmiḥTaptasūrmi
tapta-sūrmiḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Roottapta (√tap + क्त, PPP) + sūrmi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय ‘heated waves’; hell-name
vajrakaṇṭaka-śālmalīVajrakaṇṭaka-Śālmalī
vajrakaṇṭaka-śālmalī:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootvajra (प्रातिपदिक) + kaṇṭaka (प्रातिपदिक) + śālmalī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘śālmalī with vajra-like thorns’; hell-name
vaitaraṇīVaitaraṇī
vaitaraṇī:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootvaitaraṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name/river-name
pūyodaḥPūyoda
pūyodaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootpūya (प्रातिपदिक) + uda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘water of pus’; hell-name
prāṇa-rodhaḥPrāṇarodha
prāṇa-rodhaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक) + rodha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष; hell-name
viśasanamViśasana
viśasanam:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootviśasana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
lālā-bhakṣaḥLālābhakṣa
lālā-bhakṣaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootlālā (प्रातिपदिक) + bhakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘eating saliva/filth’; hell-name
sārameya-adanamSārameyādana
sārameya-adanam:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootsārameya (प्रातिपदिक) + adana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘being eaten by dogs’; hell-name
avīciḥAvīci
avīciḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootavīci (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
ayaḥ-pānamAyaḥpāna
ayaḥ-pānam:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootayas (प्रातिपदिक) + pāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘drinking molten iron’; hell-name
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय (quotative)
kiñcamoreover
kiñca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम) + ca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (moreover/and also)
kṣāra-kardamaḥKṣārakardama
kṣāra-kardamaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootkṣāra (प्रातिपदिक) + kardama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; hell-name
rakṣogaṇa-bhojanaḥRakṣogaṇa-bhojana
rakṣogaṇa-bhojanaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootrakṣas (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक) + bhojana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘food for groups of rākṣasas’; hell-name
śūla-protaḥŚūlaprota
śūla-protaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootśūla (प्रातिपदिक) + prota (√pru/√vṛ?; here ‘prota’ PPP from √pru/√vī ‘to string/pierce’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘impaled on a spear’; hell-name
dandaśūkaḥDandaśūka
dandaśūkaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootdandaśūka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
avaṭa-nirodhanaḥAvaṭa-nirodhana
avaṭa-nirodhanaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootavaṭa (प्रातिपदिक) + nirodhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष; hell-name
paryāvartanaḥParyāvartana
paryāvartanaḥ:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootparyāvartana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hell-name
sūcī-mukhamSūcīmukha
sūcī-mukham:
Karta (उद्देश्य/नाम)
TypeNoun
Rootsūcī (प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि ‘needle-faced’; hell-name
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय
aṣṭā-viṁśatiḥtwenty-eight
aṣṭā-viṁśatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṣṭā (प्रातिपदिक) + viṁśati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (28)
narakāḥhells
narakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vividha-yātanā-bhūmayaḥplaces of various torments
vividha-yātanā-bhūmayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + yātanā (प्रातिपदिक) + bhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष ‘grounds/regions of various tortures’
Characters & Entities
K
King Parīkṣit

FAQs

In Canto 5, Chapter 26, Śukadeva Gosvāmī enumerates hellish regions by name and indicates that they are distinct places of punishment corresponding to sinful actions; in this verse he lists twenty-eight such narakas.

Because Parīkṣit Mahārāja, preparing for death and seeking spiritual clarity, inquired about the destinations of sinful living beings; Śukadeva answers by systematically listing the narakas and (in subsequent verses) their characteristics.

It encourages moral responsibility by highlighting karmic consequences; a devotee can apply it by avoiding harmful, exploitative actions and strengthening dharma and bhakti as the safe path beyond fear and punishment.

←Previous Verse
Next Verse→