Shloka 16
Brahmā’s Day, the Four Pralayas, and the Supreme Shelter Beyond Cause–Effect
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
apāṁ rasam atho tejas tā līyante ’tha nīrasāḥ grasate tejaso rūpaṁ vāyus tad-rahitaṁ tadā
અગ્નિ વાયુમાં લીન થઈ જાય છે. આકાશ વાયુના ગુણ (સ્પર્શ) ને ગ્રસી લે છે, અને વાયુ આકાશમાં પ્રવેશે છે. હે રાજન, ત્યારે આકાશનો ગુણ શેષ રહે છે.
FAQs
It describes a step-by-step withdrawal where one element merges into the subtler one: here, fire merges into air, and air merges into space, with their associated qualities being absorbed.
Parīkṣit, preparing for death, sought ultimate truth; Śukadeva explains cosmic dissolution to show the temporary nature of matter and direct the mind toward the eternal Supreme.
It cultivates detachment: seeing that even cosmic elements dissolve helps one loosen anxiety over possessions and identity, and focus on lasting spiritual practice (bhakti).