Sukta 23
Rishi: Atharvanic tradition (Agni-hymn; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed anuṣṭubh/triṣṭubh tendencies in this section; confirm by pada count per edition)
AV 4.23 અગ્નિ જાતવેદસનું ‘મોચન/વિમોચન’ (મુઞ્ચ્-) સૂક્ત છે, જેમાં ‘અંહસ’—વ્યથા, સંકોચક દુર્ભાગ્ય, અને પાપસમાન મલિનતા—ને અગ્નિના યજ્ઞમાધ્યમ દ્વારા ઉકેલી શકાય તેવી ગાંઠ/બંધન તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. અગ્નિના વૈશ્વિક અધિપત્ય અને શત્રુ શક્તિઓ પરના પુરાણિક વિજયોમાં તેની ભૂમિકા સ્મરાવીને, આ સૂક્ત સ્તુતિને કાર્યકારી ઉપચારમાં ફેરવે છે: અગ્નિ હવિષ્ય વહન કરે છે, દેવોની સુમતિ (સદભાવ) લાવે છે, અને દુઃખના બંધનો ઢીલા કરે છે.
Mantras
Mantra 1
पाप-मोचनम्। अ॒ग्नेर्म॑न्वे प्रथ॒मस्य॒ प्रचे॑तसः॒ पाञ्च॑जन्यस्य बहु॒धा यमि॒न्धते॑ । विशो॑ विशः प्रविशि॒वांस॑मीमहे॒ स नो मुञ्च॒त्वंह॑सः
પાપ-મોચન માટે: હું અગ્નિને માનું છું—પ્રથમ, પ્રચેતસ (જ્ઞાની), પાંચજન્ય (પાંચ પ્રજાઓનો) અગ્નિ—જેનને તેઓ અનેક રીતે પ્રજ્વલિત કરે છે. જે કુળે કુળે પ્રવેશેલો છે, તેને અમે પ્રાર્થીએ છીએ: તે અમને અંહસ (ક્લેશ, પાપ)માંથી મુક્ત કરે.
Mantra 2
यथा॑ ह॒व्यं वह॑सि जातवेदो॒ यथा॑ य॒ज्ञं क॒ल्पय॑सि प्रजा॒नन्। ए॒वा दे॒वेभ्यः॑ सुम॒तिं न॒ आ व॑ह॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
હે જાતવેદસ! જેમ તું હવ્ય (આહુતિ) વહન કરે છે, જેમ તું જાણીને યજ્ઞને યોગ્ય રીતે ગોઠવે છે—એ જ રીતે દેવો માટે અમારી પાસે સુમતિ (શુભ કૃપા) અહીં લાવી દે; અને તે અમને વ્યથા/કષ્ટમાંથી મુક્ત કરે.
Mantra 3
याम॑न्याम॒न्नुप॑युक्तं॒ वहि॑ष्ठं॒ कर्म॑न्कर्म॒न्नाभ॑गम् । अ॒ग्निमी॑डे र॒क्षो॒हणं॑ यज्ञ॒वॄधं॑ घृ॒ताहु॑तं॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
દરેક યામન-યામનમાં—યુગમાં જોડાયેલ, શ્રેષ્ઠ વહનકર્તા, કર્મે-કર્મે સૌભાગ્ય આપનાર—એવા અગ્નિનું હું સ્તુતિ કરું છું: રક્ષોહણ, યજ્ઞવર્ધક, ઘૃતાહુતિ-પ્રિય. તે અમને અંહસ (ક્લેશ/પાપજન્ય પીડા)માંથી મુક્ત કરે.
Mantra 4
सुजा॑तं जा॒तवे॑दसम॒ग्निं वै॑श्वान॒रं वि॒भुम्। ह॒व्य॒वाहं॑ हवामहे॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
સુજાત, જાતવેદસ, વૈશ્વાનર, વિભુ—એવા અગ્નિને, હવ્યવાહ (હવિષ્ય વહન કરનાર)ને અમે આવાહન કરીએ છીએ: તે અમને અંહસ (ક્લેશ/પાપજન્ય પીડા)માંથી મુક્ત કરે.
Mantra 5
येन॒ ऋष॑यो ब॒लमद्यो॑तयन् यु॒जा येनासु॑राणा॒मयु॑वन्त मा॒याः । येना॒ग्निना॑ प॒णीनिन्द्रो॑ जि॒गाय॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
જેના દ્વારા ઋષિઓએ યુગમાં જોડીને બળને તેજસ્વી કર્યું; જેના દ્વારા તેમણે અસુરોની માયાઓને દૂર રાખી; જેના દ્વારા અગ્નિ સાથે ઇન્દ્રે પણીઓને જીત્યા—તે અમને અંહસ (ક્લેશ/પાપજન્ય પીડા)માંથી મુક્ત કરે.
Mantra 6
येन॑ दे॒वा अ॒मृत॑म॒न्ववि॑न्द॒न् येनौष॑धी॒र्मधु॑मती॒रकृण्वन्। येन॑ दे॒वाः स्व॑१राभ॑र॒न्त्स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
જેનાથી દેવોએ અમૃતત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; જેના દ્વારા તેમણે ઔષધિઓને મધુમતી (મધુર-રસવાળી) બનાવી; જેના દ્વારા દેવોએ સ્વર્ગને અહીં લાવ્યું—તે (શક્તિ/ઉપાય) અમને અંહસ્ (પાપ-ક્લેશ)માંથી મુક્ત કરે.
Mantra 7
यस्ये॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते॒ यज्जा॒तं ज॑नित॒व्यंऽ च॒ केव॑लम्। स्तौम्य॒ग्निं ना॑थि॒तो जो॑हवीमि॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
જેનુ આ સર્વ છે—દરેક દિશામાં જે પ્રકાશે છે; જે જન્મ્યું છે અને જે હજી જન્મવાનું છે—સંપૂર્ણ અને એકમાત્ર. હું અગ્નિનું સ્તવન કરું છું; દુઃખ-સંકટમાં હું તેને વારંવાર પોકારું છું. તે અમને કષ્ટ અને પાપ (અંહસ)માંથી મુક્ત કરે.
Frequently Asked Questions
Aṃhas refers to constricting distress—misfortune, anxiety, guilt-like burden, and ritual/moral pollution that ‘binds’ a person and needs to be loosened.
Jātavedas means “knower of births/creatures.” It highlights Agni’s omniscience and competence to order the yajña and purify what is tangled or tainted in human life.
No. The hymn is centered on Agni and a simple offering (often ghee). Even a modest household fire with sincere recitation and a small oblation fits the hymn’s intent of release and pacification.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.