Mantra 3

Sukta 54

Sanskrit (Devanagari)

नेमिं नमन्ति चक्षसा मेषं विप्रा अभिस्वरा । सुदीतयो वो अद्रुहोऽपि कर्णे तरस्विनः समृक्वभिः

IAST Transliteration

némim namanti cákṣasā méṣaṃ víprā abhí-svarāḥ | su-dītáyo vo ádruho 'pí kárṇe tarásvinaḥ sám-ṛkvabhiḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

As men bend the wheel-rim with the eye, so the inspired, lifting voice, (their hymns) well-kindled—harmless—may they, with the united ṛk-singers, reach even to the ear of the impetuous One.

Translation

જેમ લોકો નજરથી ચક્રની નેમને વાળે છે, તેમ સ્વર ઊંચો કરી ગાતા વિપ્રો (ઋષિઓ) મેષને અભિસ્વર કરે છે. તમારી સુદીપ્ત (સારી રીતે પ્રજ્વલિત) અને અદ્રુહ (અહિતરહિત) સ્તુતિઓ, એકસાથે ઋક્-ગાયકોએ જોડાઈ, તરસ્વિન (વેગવાન) દેવના કાન સુધી પણ પહોંચે.

Word by Word

• नेमिम्: the felly/rim (of a wheel)
• नेमिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नेमि (प्रातिपदिक)

• नमन्ति: they bend/bow
• नमन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम्

• चक्षसा: with (their) sight/eye
• चक्षसा: करण
• Type: Noun
• Root: चक्षस् (प्रातिपदिक)

• मेषम्: the ram
• मेषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मेष (प्रातिपदिक)

• विप्राः: the inspired sages/priests
• विप्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• अभिस्वराः: resounding/chanting aloud
• अभिस्वराः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अभि-स्वर (प्रातिपदिक; स्वर = ध्वनि/स्वर)

• सुदीतयः: well-bright/shining (ones)
• सुदीतयः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सु-दीत (प्रातिपदिक; √दी/दीप् ‘to shine’ से निष्पन्न)

• वः: of you / to you
• वः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• अद्रुहः: non-harming, not treacherous
• अद्रुहः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अ-द्रुह् (प्रातिपदिक; द्रुह् = ‘to harm’)

• अपि: also; moreover
• अपि: (सम्बन्ध/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• कर्णे: in/at the ear
• कर्णे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)

• तरस्विनः: swift/impetuous, vigorous
• तरस्विनः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)

• समृक्वभिः: with the chanters/reciters of ṛc-verses
• समृक्वभिः: करण
• Type: Noun
• Root: समृक्वन् (प्रातिपदिक; ‘ऋक्-गायक/ऋचः पठिता’)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance (collective praise motif)

Devata: Indra (tarasvin)

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like RV cadence (exact RV source needed for certainty)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From technical precision (truing the wheel) to triumphant projection of voice toward Indra’s swift power.","listener_experience":"A sense of sharpened focus and confident outreach—‘my words will land.’","intensity":6}