Mantra 2

Sukta 137

Sanskrit (Devanagari)

कपृन्नरः कपृथमुद्दधातन चोदयत खुदत वाजसातये । निष्टिग्र्यः पुत्रमा च्यावयोतय इन्द्रं सबाध इह सोमपीतये

IAST Transliteration

kapṛ́n-naraḥ kapṛ́tham úd-dhātana codáyata khúdata vā́ja-sātaye | niṣṭigryáḥ putrám ā́ cyāvayóta áy índraṃ sabā́dha ihá sóma-pītaye ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O Kapṛn-men, lift up Kapṛtha; urge ye on, dig ye, for the winning of the prize. Nisṭigrya, bring hither the son; yea, come—bring Indra here with might, for Soma-drinking.

Translation

હે કપૃન-પુરુષો, કપૃથને ઊંચે ઉઠાવો; પ્રેરો, ખોદો—વાજ (પુરસ્કાર) જીતવા માટે. નિષ્ટિગ્ર્ય, પુત્રને અહીં લાવો; હા, આવો—સોમપાન માટે, બળ સાથે ઇન્દ્રને અહીં લાવો.

Word by Word

• कपृ॑न्: (you) active/energetic (men)
• कपृ॑न्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: कपृ (प्रातिपदिक) / कपृन्-

• नरः: men
• नरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• कपृ॒थम्: the (wooden) trough/vessel (for pressing/holding)
• कपृ॒थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कपृथ (प्रातिपदिक)

• उद्: up, out
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग)

• दधातन: place/raise (you all)!
• दधातन: Kriyā
• Type: Verb
• Root: धा (दधाति)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• उ॒दयत: raise/rouse (you all)!
• उ॒दयत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: उद् + यत् (यच्छति/यतते) अथवा उद् + या (याति) — वैदिक प्रयोग

• चो॒दयत: impel, urge (you all)!
• चो॒दयत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: चुद् (चोदयति)

• खु॒दत: dig/scratch (you all)!
• खु॒दत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: खुद् (खुदति)

• वाज॑सातये: for winning the prize/booty
• वाज॑सातये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वाजसाति (प्रातिपदिक)

• नि॒ष्टि॒ग्र्यः: pressing/straining (men), vigorous
• नि॒ष्टि॒ग्र्यः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: निष्टिग्र्य (प्रातिपदिक)

• पु॒त्रम्: son
• पु॒त्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• च्यावयोतय: cause to move/bring forward (you all)!
• च्यावयोतय: Kriyā
• Type: Verb
• Root: च्यु (च्यावयति) + उत्/ओतय (वैदिक प्रेरणार्थ/आज्ञार्थ-प्रयोग) अथवा च्यावय + उत् + इ (इति) — संहितापाठ-समासित आज्ञा

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स॒बाध॑: with (his) retinue/attendants; accompanied
• स॒बाध॑: Karma
• Type: Adjective
• Root: सबाध (प्रातिपदिक)

• इ॒ह: here
• इ॒ह: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: इह

• सोम॑पीतये: for Soma-drinking
• सोम॑पीतये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: सोमपीति (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Not determinable from excerpt alone; appears to be reused Indraic material.

Devata: Indra (with Soma-session framing)

Chandas: Mixed/irregular (imperative-heavy, likely adapted)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Command → exertion → divine arrival → exhilarated confidence.","listener_experience":"Motivation, readiness for strenuous effort, sense of backing by a greater power.","intensity":8}