Mantra 1

Sukta 106

Sanskrit (Devanagari)

तव त्यदिन्द्रियं बृहत् तव शुष्ममुत क्रतुम्। वज्रं शिशाति धिषणा वरेण्यम्

IAST Transliteration

táva tyád indriyáṃ bṛhát táva śúṣmam utá krátum | vájraṃ śiśāti dhiṣáṇā varéṇyam

English Translation (Griffith/Whitney)

Thine is that mighty Indra-power, thine the impetuous strength and the resolve: Inspiration whets for thee the choice thunderbolt.

Translation

હે ઇન્દ્ર, તે મહાન ઇન્દ્રિય-શક્તિ તારી છે; તારો જ શુષ્મ (ઉગ્ર બળ) અને ક્રતુ (સંકલ્પ-બુદ્ધિ) છે. ધિષણા તારા માટે વરેણ્ય વજ્રને તીક્ષ્ણ કરે છે.

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्

• त्यत्: that (yonder), that very
• त्यत्: कर्म (object) / (contextual: predicate-nominative)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: power, might, vigor
• इन्द्रियम्: कर्म (object) / (contextual: predicate-nominative)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great, lofty
• बृहत्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्

• शुष्मम्: strength, energy, prowess
• शुष्मम्: कर्म (object) / (contextual: predicate-nominative)
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: समुच्चय (coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• क्रतुम्: resolve, will, ritual power
• क्रतुम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• वज्रम्: thunderbolt (weapon)
• वज्रम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• शिशाति: sharpens, whets
• शिशाति: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: √शि (शिनाति/शिशाति) ‘to sharpen, whet’

• धिषणा: inspiration, sacred thought (Dhīṣaṇā)
• धिषणा: कर्तृ (agent)
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)

• वरेण्यम्: excellent, choice-worthy
• वरेण्यम्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वरेण्य (प्रातिपदिक; < √वृ ‘to choose’ → ‘choice-worthy’)

Attribution

Rishi: RV-derived

Devata: Indra (with Dhiṣaṇā as enabling power)

Chandas: Anuṣṭubh-like (shorter cadence; AV transmission may compress RV meter)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From assertion of great power to calm precision as inspiration sharpens the weapon.","listener_experience":"Centered strength; readiness with clarity rather than agitation.","intensity":6}