Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 9

श्वऽन्वतीरप्सरसो रूपका उतार्बुदे । अन्तःपात्रे रेरिहतीं रिशां दुर्णिहितैषिणीम्। सर्वास्ता अर्बुदे त्वममित्रेभ्यो दृशे कुरूदारांश्च प्र दर्शय

śvànvatīr apsáraso rū́pakā utā́rbude | antáḥ-pā́tre réríhatīṃ riśā́ṃ durnihitáiṣiṇīm | sárvā́s tā́ arbude tvám amítrebhyo dṛśé kúru udārā́ṃś ca prá darśaya ||

Dog-followed Apsarases, shape-wearing, and thou, O Arbuda—her that within the vessel licks again and again, seeking harm, hunting what is ill-bestowed: all those, O Arbuda, make thou visible to our foes; their gaping sores, too, show forth.

શ્વાન-અનુગામી અપ્સરાઓ, રૂપ ધારણ કરનારીઓ, અને તું, હે અર્બુદ—જે પાત્રની અંદર વારંવાર ચાટે છે, હાનિ શોધે છે, દુષ્ટ રીતે મૂકાયેલ વસ્તુનો પીછો કરે છે—એ બધીને, હે અર્બુદ, અમારા શત્રુઓને દેખાય એવી કર; અને તેમની ફાટેલી ઘાવો/ખુલ્લા ફોડાં પણ પ્રગટ કરીને બતાવ.

श्वःtomorrow
श्वः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootश्वस् (अव्यय-प्रातिपदिक) / श्वः
अन्वतीःfollowing (fem. pl.)
अन्वतीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअन्वती (प्रातिपदिक; अन्वत्/अन्वती)
अप्सरसःApsarases
अप्सरसः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
रूपकाःforms/figures; shape-makers
रूपकाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरूपक (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
अर्बुदेin/at Arbuda (name of a being/place; also ‘tumor’ in later usage)
अर्बुदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक)
अन्तःपात्रेin the inner vessel/container
अन्तःपात्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तःपात्र (प्रातिपदिक; अन्तः + पात्र)
रेरिहतीम्licking repeatedly; gnawing
रेरिहतीम्:
Karma
TypeParticiple/Adjective
Root√रिह् (लिह्/रिह्) + रेरिहत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; intensive/iterative sense)
रिशाम्injuries/harmful wounds
रिशाम्:
Karma
TypeNoun
Rootरिशा (प्रातिपदिक)
दुर्निहितैषिणीम्seeking what is ill-placed/hidden wrongly; mischief-seeking
दुर्निहितैषिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुर्निहितैषिणी (प्रातिपदिक; दुर्-निहित + एषिणी ‘seeking’)
सर्वाःall (fem. pl.)
सर्वाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
ताःthose
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्बुदेin/at Arbuda
अर्बुदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमित्रेभ्यःfrom enemies
अमित्रेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
दृशेfor seeing; to be seen
दृशे:
Sampradāna
TypeVerb (infinitival/dative form)
Root√दृश् (धातु) / दर्शन (अर्थे)
कुरूदारान्Kuru-people/men of the Kuru (as targets to be shown)
कुरूदारान्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरूदार (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
प्रforth; clearly
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
दर्शयshow (imperative)
दर्शय:
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + caus. दर्शय

Rishi: Atharvanic tradition (verify Anukramaṇī assignment per edition).

Devata: Apsarases (as malignant spirits) and Arbuda (personified affliction)

Chandas: Mixed/irregular (verify per critical edition)

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Uncanny infiltration imagery → decisive exposure/command.","listener_experience":"Creeping recognition of hidden harm followed by catharsis through revelation.","intensity":7}