Sutra 13

Devanagari script

स्वचक्रपरचक्रयोः स्वचक्रमतिमात्राभ्यां दण्डकराभ्यां पीडयत्यशक्यं च वारयितुम् परचक्रं तु शक्यं प्रैयोद्धुमुपसारेण संधिना वा मोक्षयितुमित्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.१३ ॥

Transliteration

svacakraparacakrayoḥ svacakram ati-mātrābhyāṃ daṇḍa-karābhyāṃ pīḍayati aśakyaṃ ca vārayitum; paracakraṃ tu śakyaṃ praiyoddhum upasāreṇa saṃdhinā vā mokṣayitum iti ācāryāḥ

Translation

સ્વચક્ર (પોતાની શાસનવ્યવસ્થા) અને પરચક્ર (બાહ્ય શક્તિ)ના દબાણ વિષે—સ્વચક્ર અતિશય દંડ અને કર દ્વારા પીડાવે છે અને તેને રોકવું મુશ્કેલ છે; પરંતુ પરચક્ર સામે યુદ્ધ કરી શકાય, અથવા ઉપસાર (સમાધાન/મનાવટ) કે સંધિ દ્વારા તેને નિષ્ક્રિય/મુક્ત કરી શકાય—એવું આચાર્યો કહે છે।

Word by Word

स्वचक्रपरचक्रयोःof one’s own realm and the enemy realm

स्वचक्रम्one’s own realm

अतिमात्राभ्याम्by excessive measures / to an excessive extent (twofold instrument)

दण्डकराभ्याम्by punishment and taxation

पीडयतिoppresses / afflicts

अशक्यम्impossible (to do)

चand

वारयितुम्to prevent / to ward off

परचक्रम्the enemy realm

तुbut

शक्यम्possible

प्रैforth/forward (preverb ‘pra-’)

योद्धुम्to fight

उपसारेणby approaching / by advance

संधिनाby treaty / by alliance

वाor

मोक्षयितुम्to release / to get rid of (it)

इतिthus

आचार्याःthe teachers (authorities)

Entities Mentioned

svacakra (own regime apparatus)

paracakra (external enemy)

ācārya (teachers/authorities)

FAQs

Why is internal pressure considered harder to stop than external pressure?

Because it is generated by the state’s own instruments (tax and punishment) and thus persists through routine administration unless deliberately restrained.

What policy toolkit is recommended for external threats?

Military resistance, conciliation/approach, or treaty-making—selecting among them pragmatically.