Adhyaya 8
Book 1, Chapter 8 sits inside the Vinaya-program where Kautilya engineers the king’s control over the state’s executive nervous system. The sūtra “amātyāḥ sarva evaite kāryāḥ syurna tu mantriṇaḥ” draws a sharp administrative boundary: those listed as officers are to be treated as executors (kāryāḥ), not as policy-counsellors (mantriṇaḥ). In Saptāṅga terms, it fortifies the Amātya-limb by preventing conflation of deliberation with implementation. Strategically, the Vijigīṣu’s power depends on disciplined delegation: ministers advise, but the broad bureaucracy carries out orders, allowing the king to scale governance without diffusing sovereign intent. This separation also reduces factionalism—mantri-status is scarce and guarded, while execution is distributed across vetted offices. The practical objective is to preserve decision-integrity, ensure administrative throughput, and maintain a clean chain of responsibility for reward and punishment.
Sutras
Sutra 1
सहाध्यायिनो अमात्यान् कुर्वीत दृष्टशौचसामर्थ्यत्वात् इति भारद्वाजः ॥ कZ_०१.८.०१ ॥
ભારદ્વાજ કહે છે: તેના સાથે અભ્યાસ કરેલા લોકોને જ મંત્રી બનાવવા જોઈએ, કારણ કે તેમની શુચિતા અને સામર્થ્ય પહેલેથી જ જોવાઈ-પરખાઈ ગયેલ છે।
Sutra 2
ते ह्यस्य विश्वास्या भवन्ति इति ॥ कZ_०१.८.०२ ॥
કારણ કે તેઓ તેના માટે વિશ્વાસપાત્ર બને છે।
Sutra 3
नेति विशालाक्षः ॥ कZ_०१.८.०३ ॥
વિશાલાક્ષ કહે છે: ના।
Sutra 4
सहक्रीडितत्वात्परिभवन्त्येनम् ॥ कZ_०१.८.०४ ॥
સાથે (સમકક્ષ તરીકે) રમ્યા હોવાથી તેઓ તેને તિરસ્કારે/અવગણે છે.
Sutra 5
ये ह्यस्य गुह्यसधर्माणस्तानमात्यान् कुर्वीत समानशीलव्यसनत्वात् कZ_०१.८.०५ ॥
જે તેના રહસ્યો અને તેની રીતરીવાજોમાં ભાગીદાર હોય, સમાન સ્વભાવ અને સમાન વ્યસન/આસક્તિ હોવાને કારણે, તેમને જ તે મંત્રી તરીકે નિમવા જોઈએ.
Sutra 6
ते ह्यस्य मर्मज्ञभयान्नापराध्यन्ति इति ॥ कZ_०१.८.०६ ॥
કારણ કે તેઓ, તે તેમના મર્મ/દુર્બળતાઓ જાણે છે—એ ભયથી, તેના વિરુદ્ધ અપરાધ/અવગણના કરતા નથી—એવું કહેવાયું છે.
Sutra 7
साधारणैष दोषः इति पाराशराः ॥ कZ_०१.८.०७ ॥
પારાશરો કહે છે: “આ એક સામાન્ય દોષ છે.”
Sutra 8
तेषामपि मर्मज्ञभयात्कृताकृतान्यनुवर्तेत ॥ कZ_०१.८.०८ ॥
તેમની બાબતમાં પણ, તેઓ તેના મર્મ/દુર્બળતાઓ જાણે છે—એ ભયથી, તેમણે કરેલું અને ન કરેલું (કૃત-અકૃત) અનુસરવું તેને પડશે.
Sutra 9
अवशः कर्मणा तेन वश्यो भवति तावताम् ॥ कZ_०१.८.०९च्द् ॥
એ જ કર્મથી તે અશક્ત બને છે અને એટલાં લોકોના વશમાં આવી જાય છે.
Sutra 10
यैनमापत्सु प्राणाबाधयुक्तास्वनुगृह्णीयुस्तानमात्यान् कुर्वीत दृष्टानुरागत्वात् इति ॥ कZ_०१.८.१० ॥
પ્રાણને જોખમ થાય એવી આપત્તિઓમાં જે તેને રક્ષા અને સહાય કરે, તેમને જ તે મંત્રી બનાવે; કારણ કે તેમની વફાદારી (કર્મમાં) જોઈ/પરખાઈ ગઈ છે—એવું કહેવામાં આવ્યું છે.
Sutra 11
नेति पिशुनः ॥ कZ_०१.८.११ ॥
પિશુન કહે છે: “ના.”
Sutra 12
भक्तिरेषा न बुद्धिगुणः ॥ कZ_०१.८.१२ ॥
આ ભક્તિ (વ્યક્તિગત વફાદારી) છે; બુદ્ધિ/કૌશલ્યનો ગુણ નથી.
Sutra 19
संख्यातार्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथादिष्टमर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तानमात्यान् कुर्वीत दृष्टगुणत्वात् इति ॥ कZ_०१.८.१३ ॥
નિર્ધારિત હેતુવાળા કાર્યોમાં નિયુક્ત કર્યા પછી જે આદેશને જેમનો તેમ અમલમાં મૂકે—અથવા વધુ વિશેષ અસરકારકતાથી સિદ્ધ કરે—તેમને, પ્રત્યક્ષ રીતે જોવાયેલી યોગ્યતા કારણે, અમાત્ય/મંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરવું જોઈએ.
Sutra 20
नेति कौणपदन्तः ॥ कZ_०१.८.१४ ॥
(પરંતુ) કૌણપદંત કહે છે— “ના.”
Sutra 21
अन्यैरमात्यगुणैरयुक्ता ह्येते ॥ कZ_०१.८.१५ ॥
કારણ કે આ (કાર્ય-નિષ્પાદકો) મંત્રીઓ માટે જરૂરી અન્ય ગુણોથી હજી પણ યુક્ત ન હોઈ શકે.
Sutra 22
पितृपैतामहानमात्यान् कुर्वीत दृष्टावदानत्वात् ॥ कZ_०१.८.१६ ॥
તેમની પરખાયેલી ક્ષમતા પહેલેથી જ જાણીતી હોવાથી પિતા અને પિતામહના મંત્રીઓના કુટુંબોમાંથી મંત્રીઓ નિયુક્ત કરવા જોઈએ.
Sutra 23
ते ह्येनमपचरन्तमपि न त्यजन्ति सगन्धत्वात् ॥ कZ_०१.८.१७ ॥
કારણ કે સમાન આત્મીયતા (‘એક જ સુગંધ’) હોવાને કારણે, તે ભટકી જાય તોય તેઓ તેને છોડતા નથી.
Sutra 24
अमानुषेष्वपि चैतद्दृश्यते ॥ कZ_०१.८.१८ ॥
આ વાત અમાનુષ (માનવેતર) જીવોમાં પણ જોવા મળે છે.
Sutra 25
गावो ह्यसगन्धं गोगणमतिक्रम्य सगन्धेष्वेवावतिष्ठन्ते इति ॥ कZ_०१.८.१९ ॥
ગાયો પોતાની ઓળખીતી ‘ગંધ’ વિનાના ઝુંડને વટાવીને, માત્ર એ જ ‘ગંધ’ ધરાવતા (પોતાના જૂથના) ઝુંડમાં જ રહે છે.
Sutra 26
नेति वातव्याधिः ॥ कZ_०१.८.२० ॥
(પરંતુ) વાતવ્યાધિ કહે છે: “ના.”
Sutra 27
ते ह्यस्य सर्वमवगृह्य स्वामिवत्प्रचरन्ति ॥ कZ_०१.८.२१ ॥
કારણ કે તેઓ તેની બધી વસ્તુઓ કબજે કરીને, માલિકની જેમ વર્તે છે.
Sutra 28
तस्मान्नीतिविदो नवानमात्यान् कुर्वीत ॥ कZ_०१.८.२२ ॥
અતએવ, રાજ્યનીતિમાં નિષ્ણાત નવા અમાત્ય (મંત્રી) ની નિમણૂક કરવી જોઈએ.
Sutra 29
अमात्याः सर्व एवैते कार्याः स्युर्न तु मन्त्रिणः ॥ कZ_०१.८.२९च्द् ॥
આ બધા અમાત્ય (કાર્યકારી અધિકારી) બની શકે છે; પરંતુ મંત્રિણ (અંતરંગ સલાહકાર) નહીં.
Frequently Asked Questions
Stable administration through clear lines of authority: faster execution, fewer court factions, and measurable accountability, which improves revenue, security, and public order.
Not specified in this sūtra; by Arthashastric practice, overreach or usurpation of mantri-functions by amātyas invites disciplinary action—censure, removal from office, fines, or punishment proportional to the harm caused to rajakārya.