Sutra 14
Devanagari script
पृच्छ्यं न पृच्छति अपृच्छ्यं पृच्छति पृष्ट्वा वा विसृजति शिक्षयति स्मारयति पूर्वं ददाति वा इति मध्यममस्मै साहसदण्डं कुर्यात् ॥ कZ_०४.९.१४ ॥
Transliteration
pṛcchyaṃ na pṛcchati apṛcchyaṃ pṛcchati pṛṣṭvā vā visṛjati śikṣayati smārayati pūrvaṃ dadāti vā iti madhyamamasmai sāhasadaṇḍaṃ kuryāt
Translation
જો ન્યાયાધીશ જે પૂછવું જોઈએ તે ન પૂછે, જે ન પૂછવું જોઈએ તે પૂછે, પૂછપરછ કર્યા પછી પક્ષકારને રજા આપે, પક્ષકારને શીખવે/પ્રેરિત કરે, શું કહેવું તે યાદ અપાવે, અથવા અગાઉથી લાભ આપે—તો તેને મધ્યમ દરજ્જાનો સાહસ-દંડ કરવો.
Word by Word
पृच्छ्यम्(what) should be asked
पृच्छ्यम्:
TypeParticiple (Gerundive)
Rootप्रच्छ्
Formकृदन्त (यत्-प्रत्यय, पृच्छ्य = ‘to be asked’); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म)
नnot
न:
TypeParticle (Negation)
Rootन
Formनिषेधार्थक अव्यय
पृच्छतिasks
पृच्छति:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
अपृच्छ्यम्(what) should not be asked
अपृच्छ्यम्:
TypeParticiple (Gerundive)
Rootप्रच्छ्
Formकृदन्त (नञ्-पूर्वक यत्-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
पृच्छतिasks
पृच्छति:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
पृष्ट्वाhaving asked
पृष्ट्वा:
TypeGerund (Absolutive)
Rootप्रच्छ्
Formक्त्वा-प्रत्यय; अव्ययभाव (पूर्वक्रिया)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
विसृजतिdismisses / lets go
विसृजति:
TypeVerb
Rootवि+सृज्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
शिक्षयतिinstructs / trains
शिक्षयति:
TypeCausative Verb
Rootशिक्ष् (णिच्)
Formणिजन्त; लट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
स्मारयतिreminds
स्मारयति:
TypeCausative Verb
Rootस्मृ (णिच्)
Formणिजन्त; लट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
पूर्वम्first / beforehand
पूर्वम्:
TypeAdverb (from adjective)
Rootपूर्व
Formक्रियाविशेषण (अव्ययीभाव-प्रयोग)
ददातिgives
ददाति:
TypeVerb
Rootदा
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय
मध्यमम्the middle (grade)
मध्यमम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootमध्यम
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (दण्ड-विशेषण/दण्ड-प्रकार)
अस्मैto him / for him
अस्मै:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formचतुर्थी; एकवचन
साहसदण्डम्the fine/penalty for ‘sāhasa’ (violent/forcible offence)
साहसदण्डम्:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; ‘साहसस्य दण्डः’
कुर्यात्should impose / should make
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
D
dharmastha (judge)P
party to disputeFAQs
Selective questioning, irrelevant probing, dismissing after extracting info, coaching/prompts, and granting one side a head start.