Sutra 11

Devanagari script

विवाहानां तु त्रयाणां पूर्वेषां वर्णानां पाणिग्रहणात्सिद्धमुपावर्तनं शूद्राणां च प्रकर्मणः ॥ कZ_०३.१५.११ ॥

Transliteration

vivāhānāṃ tu trayāṇāṃ pūrveṣāṃ varṇānāṃ pāṇigrahaṇātsiddhamupāvartanaṃ śūdrāṇāṃ ca prakarmaṇaḥ

Translation

વિવાહોમાં—પ્રથમ ત્રણ વર્ણો માટે ઉપાવર્તન (પરત/વિવાહ-રદ) પાણિગ્રહણથી સિદ્ધ થાય છે; અને શૂદ્રો માટે સહવાસ/સંભોગના આરંભ (પ્રકર્મણ)થી।

Word by Word

• विवाहानाम्: of marriages (marriage-types)
• Type: Noun
• Root: विवाह
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)

• तु: but; however
• Type: Particle
• Root: तु
• Form: निपातः (विरोध/विशेषार्थे)

• त्रयाणाम्: of three
• Type: Numeral
• Root: त्रि
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुं/नपुं)

• पूर्वेषाम्: of the earlier/preceding
• Type: Adjective
• Root: पूर्व
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)

• वर्णानाम्: of the varṇas (social classes)
• Type: Noun
• Root: वर्ण
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)

• पाणिग्रहणात्: from/through the hand-taking (marriage rite)
• Type: Noun
• Root: पाणिग्रहण
• Form: पञ्चमी-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग) — हेतौ/अपादाने

• सिद्धम्: is established; becomes valid
• Type: Participle
• Root: सिध्
• Form: कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्

• उपावर्तनम्: the (rite of) upāvartana / return (ceremonial completion)
• Type: Noun
• Root: उपावर्तन
• Form: प्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग)

• शूद्राणाम्: of Śūdras
• Type: Noun
• Root: शूद्र
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• प्रकर्मणः: from/according to the prakarman (prescribed initial/operative rite)
• Type: Noun
• Root: प्रकर्मन्
• Form: षष्ठी-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग)

Entities Mentioned

• brāhmaṇa
• kṣatriya
• vaiśya
• śūdra
• bride
• groom
• court

More Details

FAQs

What administrative function is served by defining a clear ‘trigger point’ for marriage remedies?

It reduces ambiguity in disputes (dowry/śulka, strīdhana, separation) by fixing when legal consequences attach, enabling predictable adjudication.