Sutra 10
प्रचारचरित्रसंस्थानान्यनुपलभमानो हि प्रकृतः समुदयमज्ञानेन परिहापयति उत्थानक्लेशासहत्वादालस्येन शब्दादिष्विन्द्रियार्थेषु प्रसक्तः प्रमादेन संक्रोशाधर्मानर्थभीरुभायेन कार्यार्थिष्वनुग्रहबुद्धिः कामेन हिंसाबुद्धिः कोपेन विद्याद्रव्यवल्लभापाश्रयाद्दर्पेण तुलामानतर्कगणितान्तरोपधानाल्लोभेन ॥ कZ_०२.७.१० ॥
pracāracaritrasaṃsthānāny anupalabhamāno hi prakṛtaḥ samudayam ajñānena parihāpayati; utthānakleśāsahatvād ālasyena, śabdādiṣv indriyārtheṣu prasaktaḥ pramādena, saṃkrośādharmānarthabhīrubhāyena, kāryārthiṣv anugrahabuddhiḥ kāmena, hiṃsābuddhiḥ kopena, vidyādravyavallabhāpāśrayād darpeṇa, tulāmānatarkagaṇitāntaropadhānāl lobhena.
જે અધિકારી પ્રચાર (ક્ષેત્ર-પ્રવૃત્તિ), વર્તન અને કાર્યસ્થિતિ જાણી શકતો નથી, તે અજ્ઞાનથી સમૂહ આવકને નુકસાન પહોંચાડે છે; ફરજ માટે ઊઠવાના પરિશ્રમને સહન ન કરી શકવાથી આળસથી; શબ્દ વગેરે ઇન્દ્રિયવિષયોમાં આસક્ત થઈ બેદરકારીથી; જનઆક્રોશ, અધર્મ અથવા અનર્થના ભયથી; કામવશ અરજદારો/કાર્યાર્થીઓ પ્રત્યે અયોગ્ય અનુગ્રહબુદ્ધિથી; ક્રોધવશ હિંસાબુદ્ધિથી; વિદ્યા, ધન અને પ્રિયજનોના આશ્રય પર આધાર રાખી દર્પથી; અને લોભવશ તોલ-માપમાં છેતરપિંડી કરીને તથા તર્ક-ગણતરીમાં છુપાયેલા ફરક રાખીને।
FAQs
Kauṭilya links revenue loss to predictable behavioral drivers; governance must therefore monitor both processes (movement, status, accounts) and character/temptations that generate fraud.
Manipulation of weights and measures (tulā-māna) and accounting/calculation tricks with concealed discrepancies (gaṇitāntaropadhāna), i.e., quantitative falsification.