Sutra 8

Devanagari script

तस्य पूर्वोत्तरं भागमाचार्यपुरोहितेज्यातोयस्थानं मन्त्रिणश्चावसेयुः पूर्वदक्षिणं भाग्ं महानसं हस्तिशाला कोष्ठागारं च ॥ कZ_०२.४.०८ ॥

Transliteration

tasya pūrvottaraṃ bhāgam ācāryapurohitejyātoyasthānaṃ mantriṇaś cāvaseyuḥ pūrvadakṣiṇaṃ bhāgaṃ mahānasaṃ hastiśālā koṣṭhāgāraṃ ca

Translation

તેના ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં આચાર્યનું નિવાસ, પુરોહિતનું નિવાસ, પૂજા તથા પાણીનું સ્થાન અને મંત્રીઓના નિવાસ હોવા જોઈએ. તેના દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગમાં મહાનસ (મોટી રસોડીઘર), હસ્તિશાળા અને કોષ્ઠાગાર હોવા જોઈએ.

Word by Word

• तस्य: of it / of that (building/complex)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: षष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम-प्रातिपदिक

• पूर्वोत्तरम्: the north‑eastern
• Type: Adjective (directional)
• Root: पूर्व + उत्तर
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; 'भागम्' इति विशेषणम्

• भागम्: portion/section
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• आचार्य: the teacher (ācārya)
• Type: Noun
• Root: आचार्य
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)

• पुरोहित: the chaplain/priest
• Type: Noun
• Root: पुरोहित
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)

• इज्या: worship/ritual (service)
• Type: Noun
• Root: इज्या
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)

• तोयस्थानम्: water-place / water facility
• Type: Noun
• Root: तोय + स्थान
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)

• मन्त्रिणः: the ministers
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन्
• Form: प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• आवसेयुः: should reside / should be located
• Type: Verb
• Root: √वस् (वास)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• पूर्वदक्षिणम्: the south‑eastern
• Type: Adjective (directional)
• Root: पूर्व + दक्षिण
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; 'भागम्' इति विशेषणम्

• भागम्: portion/section
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• महानसम्: kitchen
• Type: Noun
• Root: महानस
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)

• हस्तिशाला: elephant shed/stable
• Type: Noun
• Root: हस्ति + शाला
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)

• कोष्ठागारम्: storehouse
• Type: Noun
• Root: कोष्ठ + आगार
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

Entities Mentioned

• ācārya
• purohita
• mantrin
• mahānasa
• hastiśālā
• koṣṭhāgāra

More Details

FAQs

What is the political rationale for placing ministers near the palace core?

It reduces coordination costs and enables rapid consultation during crises—spatial proximity as an efficiency and security tool.

Why cluster kitchen, elephant stable, and storehouses together?

They form a logistics cluster: provisioning, animal power, and inventory control—easier to guard, audit, and service.