Sutra 5
षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
વર્ષાનું પ્રમાણ (વર્ષ-પ્રમાણ) આ પ્રમાણે છે—જાંગલ (શુષ્ક) પ્રદેશોમાં 16 દ્રોણ, આનૂપ (દલદલી) પ્રદેશોમાં 8½, દેશ અને વાપ પ્રદેશોમાં 12½, અશ્મકમાં 13½, અવંતીમાં 23; અને અપરાંતમાં તે નિશ્ચિત નથી (પરિવર્તનશીલ) છે. હેમંત/શિયાળુ પાકો તથા કુલ્યા (નહેર/ખાડો) સિંચાઈથી કરેલી વાવણી (કુલ્યા-વાપ) માટે તેનું મૂલ્યાંકન ઋતુ/સમય મુજબ કરવું।
FAQs
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.