Sutra 42
पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
pañcadroṇe śālīnāṃ dvādaśāḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabhabhojanam ekādaśakaṃ vyālānām daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām aṣṭakaṃ pattīnāṃ saptakaṃ mukhyānāṃ ṣaṭkaṃ devīkumārāṇām pañcakaṃ rājñām akhaṇḍa-pariśuddhānāṃ vā taṇḍulānāṃ prasthaḥ
પાંચ દ્રોણ શાલી ધાનમાંથી બાર આઢક ચોખા માનક ઉપજ છે. અખંડ અને સારી રીતે સાફ કરેલા ચોખામાંથી (પ્રસ્થ પ્રમાણમાં) રાંધેલા ભાતનો નિશ્ચિત જથ્થો: હાથીશાળા (કલભ) માટે 11, વ્યાલ (હિંસક પ્રાણીઓ) માટે 10, ઔપવાહ્ય (વાહન/બોજવાહક પ્રાણીઓ) માટે 9, સામ્નાહ્ય (સામાન્ય સ્થાપનામાં પોષિત) માટે 8, પત્તી (પદાતિ) માટે 7, મુખ્ય (પ્રમુખ/ફોરમેન) માટે 6, દેવી-કુમાર (રાણીઓ અને રાજકુમારો) માટે 5, અને રાજા માટે પણ 5.
FAQs
A formal ration hierarchy ties consumption to role and institutional need, enabling predictable budgeting and preventing discretionary favoritism or leakage.
It indicates a quality standard for official rations, supporting uniform provisioning and reducing scope for adulteration or substitution.