Sutra 12
Devanagari script
धान्यस्नेहक्षारलवणानां धान्यकल्पं सीताध्यक्षे वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.१२ ॥
Transliteration
dhānya-sneha-kṣāra-lavaṇānāṃ dhānya-kalpaṃ sītādhyakṣe vakṣyāmaḥ.
Translation
ધાન્ય, તેલ/સ્નેહ, ક્ષાર-ઉત્પાદ અને લવણ—આ બધાની ‘ધાન્ય-કલ્પ’ (અનાજના મોડેલ પરની પ્રક્રિયા) અમે ‘સીતાધ્યક્ષ’ (કૃષિ-અધીક્ષક) વિભાગમાં સમજાવીશું.
Word by Word
धान्यस्नेहक्षारलवणानाम्of grains, fats/oils, alkalis, and salts
धान्यस्नेहक्षारलवणानाम्:
TypeNoun
Rootधान्य, स्नेह, क्षार, लवण
Formषष्ठी-बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्वसमासस्य सामान्यप्रवृत्तिः); ‘धान्य-स्नेह-क्षार-लवण’ इति समाहारद्वन्द्वः, तस्य षष्ठी बहुवचनम्
धान्यकल्पम्the regulations/procedure concerning grains (the ‘grain section’)
धान्यकल्पम्:
TypeNoun
Rootकल्प
Formद्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘धान्यस्य कल्पः’ = धान्यकल्पः (षष्ठी-तत्पुरुष), कर्मपदम्
सीताध्यक्षेin the chapter/office of the Superintendent of Agriculture (Sītādhyakṣa)
सीताध्यक्षे:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष
Formसप्तमी-एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘सीतायाः अध्यक्षः’ = सीताध्यक्षः (षष्ठी-तत्पुरुष), अधिकरणपदम्
वक्ष्यामःwe shall explain
वक्ष्यामः:
TypeVerb
Rootवच्
Formलृट् (भविष्यत्कालः), परस्मैपदम्; उत्तमपुरुषः बहुवचनम्; धातुः वच् (उदात्तार्थे ‘वदने’), रूपम्: वक्ष्यामः = ‘we shall explain/say’
Entities Mentioned
S
Sītādhyakṣa (Superintendent of Agriculture)FAQs
Because their production and primary control are tied to agriculture and state-managed cultivation/supply chains, so rules are centralized there.
A template approach: apply the same accounting/handling logic used for grain to related staples (oils, salts, alkaline products).