Adhyaya 204
Chapter 204 — मासोपवासव्रतम् (The Vow of Month-long Fasting)
ભગવાન અગ્નિ વસિષ્ઠને માસોપવાસ-વ્રત સર્વોત્તમ વ્રત તરીકે શીખવે છે. વૈષ્ણવ યજ્ઞ પછી ગુરુની અનુમતિથી કરવું; કૃચ્છ્ર વગેરે તપથી પોતાની ક્ષમતા તપાસી વાનપ્રસ્થ, યતિ અને સ્ત્રીઓ (વિધવાઓ સહિત) પણ અધિકારી ગણાય છે. આશ્વિન શુક્લપક્ષમાં એકાદશી ઉપવાસ પછી આરંભ કરીને વિષ્ણુના ઉત્થાન સુધી ત્રીસ દિવસ વિષ્ણુ-પૂજા રૂપે ચાલે છે. વ્રતી ત્રિકાળ ત્રિસ્નાનપૂર્વક વિષ્ણુપૂજા, અર્પણ/નૈવેદ્ય, જપ અને ધ્યાન કરે છે તથા વાણી-સંયમ, આસક્તિ-ત્યાગ અને સ્પર્શ/આચરણ નિયમો પાળે છે. દ્વાદશીએ પૂજા, બ્રાહ્મણભોજન, દક્ષિણા દાન અને યોગ્ય પારણાથી સમાપ્તિ; તેર-તેરીના સમૂહમાં દાનવિધિ જણાવાય છે. ફળ—શુદ્ધિ, કુળોત્થાન અને વિષ્ણુલોકપ્રાપ્તિ; મૂર્ચ્છા આવે તો દૂધ-ઘી બ્રાહ્મણસંમતિ હવિ તરીકે મંજૂર છે।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is undertaken in the bright fortnight of Āśvina, after fasting on Ekādaśī, and is maintained for up to thirty days, oriented toward worship of Viṣṇu until his Utthāna.
After assessing personal capacity via austerities like kṛcchra, the vow is prescribed for vānaprasthas, ascetics (yatis), and women—explicitly including widows.
Thrice-daily worship of Viṣṇu, triple bathing, offering fragrance and flowers, recitation of Viṣṇu hymns/praises, and meditation, accompanied by restraints on speech and desire for gain.
The vow is completed by worship, feeding brāhmaṇas on Dvādaśī, giving dakṣiṇā and prescribed gifts, and then performing pāraṇa—the regulated, proper breaking of the fast.
No. The chapter states that milk and ghee given to a fainting vow-holder do not violate the vow, as they are treated as havis (an oblation) approved by brāhmaṇas.